Δευτέρα, 16 Ιουλίου 2018

Αναβίωσαν και φέτος τα "Τσάνια" στο Παλαιοχώρι Παγγαίου


Για ακόμη μια φορά, στο όμορφο και ιστορικό Παλαιοχώρι Παγγαίου αναβίωσε την Κυριακή, 15 Ιουλίου, το πατροπαράδοτο έθιμο, τα "Τσάνια", οι ρίζες του οποίου χάνονται στα βάθη των αιώνων.
Πλήθος κόσμου από όλη την περιοχή κατέκλυσαν το κέντρο του Παλαιοχωρίου προκειμένου να δουν την πομπή ανθρώπων και ζώων και στη συνέχεια συμμετείχαν στο παραδοσιακό πανηγύρι που στήθηκε στην πλατεία του χωριού με τη φροντίδα του δραστήριου Πολιτιστικού Συλλόγου Παλαιοχωρίου.


Τα «Τσάνια» αποτελούν το κορυφαίο έθιμο του Παλαιοχωρίου. Πρόκειται για ένα δρώμενο που δεν συναντάται σε κανένα άλλο μέρος της Ελλάδας, κάτι που τονίζει την ιδιαιτερότητά του για τους κατοίκους της περιοχής. Ο χαρακτήρας του είναι άκρως θρησκευτικός. Τα "Τσάνια" αναβιώνουν σηματοδοτώντας την έναρξη των εορτασμών για τον Προφήτη Ηλία, την Κυριακή πριν την γιορτή. Η Κυριακή αυτή είναι μια ημέρα για την οποία οι νέοι του χωριού προετοιμάζονται ένα ολόκληρο χρόνο. Πολλοί ξυπνούν πολύ νωρίτερα απ’ ότι θα έπρεπε. Ταΐζουν τα ζώα τους καλά και τα πεταλώνουν. Θα περάσουν μια δύσκολη μέρα. Με ρυθμό αργό, τελετουργικό τα στολίζουν. Προσέχουν και την τελευταία λεπτομέρεια. Δεν πρέπει να έχουν ούτε ένα ψεγάδι. 

Αφού σιγουρευτούν ότι όλα είναι εντάξει, και βλέποντας τον ήλιο να ανατέλλει, πηγαίνουν στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία όπου τους περιμένει ο ιερέας. Φτάνουν, σταματούν κατεβαίνουν από τα ζώα και με ευλάβεια κάνουν το σταυρό τους και χαιρετούν τα εικονίσματα. Ο ιερέας τους ευλογεί έναν - έναν και το κάθε ζώο ξεχωριστά. Ξέρουν ότι αυτή η ευλογία θα τους συντροφεύει από εδώ και πέρα.


Όταν ο ιερέας ευλογήσει και το τελευταίο ζώο αυτής της πομπής, όλοι μαζί ξεκινούν για το καστανοδάσος που περιβάλλει το χωριό. Πορεύονται μέσα στο δάσος τραγουδώντας παραδοσιακά τραγούδια με συνοδεία ζουρνά και νταουλιού. Όλοι μαζί τραγουδούν με μια φωνή δυνατά αυτά τα τραγούδια που διατήρησαν μέσα στους αιώνες ακλόνητο το ελληνικό πνεύμα. Έτσι πλησιάζοντας στον τελικό προορισμό τους, την περιοχή του Άη Γιάννη, στο ατελείωτο, καταπράσινο, πραγματικά υπέροχο δάσος νοιώθουν δέος. 

Φτάνοντας δένουν τα ζώα σε ένα ορισμένο μέρος και τα απαλλάσσουν  από τα διάφορα βάρη που κουβάλησαν σ’ αυτήν την ανοδική πορεία. Όλοι μαζί ξεκινούν με τα τσεκούρια τους και κόβουν ξύλα. Κόβουν τραγουδώντας. Κούραση δεν υπάρχει γι αυτούς, είναι τάμα, είναι τιμή τους. 


Μέχρι το μεσημέρι όλοι έχουν τελειώσει. Έχει κόψει ο καθένας τα ξύλα που μπορεί να κουβαλήσει το ζώο του. Τα έχουν τοποθετήσει έτσι ώστε να είναι έτοιμα για φόρτωμα. Και τώρα είναι η ώρα να ξαποστάσουν. Όμως το κέφι που έχουν όλοι μέσα τους, τους οδηγεί σε ένα ατελείωτο γλέντι. Τρώνε, πίνουν, χορεύουν, τραγουδούν, γλεντούν με την ψυχή τους. Λένε ιστορίες, θυμούνται, νοσταλγούν.

Χωρίς να το καταλάβουν καλά-καλά, ο ήλιος αρχίζει να πέφτει πίσω από τις κορυφές του Παγγαίου. Είναι η ώρα που πρέπει να ολοκληρώσουν το τάμα. Αρχίζουν να φορτώνουν τα ζώα με τα ξύλα και αφού τελειώσουν παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής. Σε ολόκληρο το βουνό αντηχούν οι ήχοι των κουδουνιών και τα τραγούδια των νέων σε συνδυασμό με τους ζουρνάδες και τα νταούλια. Ακούγεται και στο χωριό αυτή η φασαρία που όμως δεν είναι καθόλου ενοχλητική. Πλησιάζουν. 
Σε λίγη ώρα φτάνουν στα πρώτα σπίτια του χωριού. Πλήθος ο κόσμος κατά μήκος όλης της διαδρομής, περιμένει να τους δει. 


Σιγά - σιγά η πομπή φτάνει στον αυλόγυρο της εκκλησίας. Ξεφορτώνουν τα ζώα και κάνουν τρεις φορές τον γύρο του ναού, χτυπώντας την μικρή καμπάνα. Έτσι θα τους δώσει υγεία ο Προφήτης Ηλίας. Όλοι κάνουν τον σταυρό τους. Έγινε και φέτος αυτό που έπρεπε να γίνει. Αυτά είναι τα ξύλα που θα βράσουν το «κουρμπάνι», που προέρχεται από προσφορές ζώων, τα οποία στα παλαιότερα χρόνια, αφού ευλογούνταν θυσιάζονταν στον προφήτη Ηλία. 

Είναι αυτό το «κουρμπάνι» που, αφού ευλογηθεί από τον ιερέα, διανέμεται σε όλους τους πιστούς την ημέρα της πανήγυρης, ως ευλογία και ως προστασία.

Για την ιστορία...

Το Παλαιοχώρι φέρει στις πλάτες του ένα πλούσιο και ένδοξο ιστορικό παρελθόν, που του κληροδότησε πάρα πολλά έθιμα. Έθιμα για κάθε εποχή του χρόνου και για κάθε μορφή της κοινωνικής ζωής του ανθρώπου. Από το προσκύνημα στον Άγιο Θεόδωρο του Κάστρου, μέχρι την ευλογία των σταφυλιών στη γιορτή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, από τις "Κούνιες" και το "Κουρμπάνι" του Αγίου Γεωργίου, μέχρι τις πίτες της Αποκριάς, από τα "Γκουλιάρια" και τους "Αράπηδες" του χειμώνα, μέχρι το κορυφαίο έθιμο του καλοκαιριού τα "Τσάνια".


Η τελετουργική αναπαράσταση της πομπής που συναντούμε στα "Τσάνια", με τα κουδούνια στο λαιμό των ζώων και τον στολισμό τους, δεν είναι κάτι τυχαίο. Έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα όπως προκύπτει από την πλούσια ιστορία του Παγγαίου. Το κλειδί σε αυτή την περίπτωση δίνει ο αρχαίος τραγωδός Ευριπίδης, στο έργο του «Ρήσος», που αναφέρεται στον ξακουστό βασιλιά του Παγγαίου.

Ο Ρήσος ήταν βασιλιάς των κατοίκων του Παγγαίου, από τους πιο αγαπητούς ήρωες της περιοχής και έζησε την εποχή του Τρωϊκού Πολέμου, δηλαδή γύρω στον 12ο αιώνα π.Χ.. Ο Ρήσος λοιπόν, σύμφωνα με την ελληνική παράδοση, πήγε για να πολεμήσει στον Τρωϊκό Πόλεμο φέρνοντας μαζί του τα κάτασπρα σαν χιόνι άλογά του, το κατασκευασμένο από χρυσό κι ασήμι άρμα του και τα εξίσου πολύτιμα όπλα του. Ωστόσο δεν πρόλαβε να πολεμήσει αφού δολοφονήθηκε το βράδυ, μόλις έφτασε στην Τροία. Ετάφη κάτω από ένα τύμβο, κι εκεί το σώμα του αναπαύθηκε επί αιώνες.  

Όταν οι Αθηναίοι θέλησαν να καταλάβουν την πλούσια μεταλλοφόρο περιοχή του Παγγαίου αποφάσισαν στα 437 π.Χ. να στείλουν μια ομάδα αποίκων στην πόλη των Εννέα Οδών, την μετέπειτα Αμφίπολη, με οικιστή τον Άγνωνα. Για να νομιμοποιήσουν την παρουσία τους, εφάρμοσαν ένα χρησμό που τους έδωσε το Μαντείο των Δελφών. Έστειλαν λοιπόν, ανθρώπους στην Τροία οι οποίοι άνοιξαν νύχτα τον τύμβο όπου βρισκόταν το φημισμένο λείψανο του Ρήσου, και αφού το τοποθέτησαν σε «χλαμύδα πορφυράν», το μετέφεραν κρυφά στην Αθήνα. Εκεί το παρέλαβαν οι άποικοι και το μετέφεραν στη θέση της αρχαίας πόλης των Εννέα Οδών όπου ίδρυσαν την Αμφίπολη και στην κορυφή του πιο ψηλού λόφου της, που τον περιέβρεχε ο Στρυμόνας, έθαψαν τα λείψανα του Ρήσου, ο οποίος τιμήθηκε όσο κανένας άλλος ήρωας στην περιοχή μας.

Επιστρέφοντας στη τραγωδία του Ευριπίδη που φέρει το όνομα του Ρήσου, σε δύο σημεία μπορεί κανείς να εντοπίσει τη γλαφυρή περιγραφή της μνημειώδους πομπής αλόγων του Ρήσου που ομοιάζει απόλυτα στα «Τσάνια», μόνο που η περιγραφή αυτή έγινε χιλιάδες χρόνια πριν.


Ενδεικτικά αναφέρεται ο στίχος 298 της τραγωδίας , όπου ο βοσκός λέει πως είδε τον Ρήσο όρθιο πάνω στο άρμα του που το έσερναν άλογα. Το λαιμό τους χρυσός ζυγός αναβαστούσε και ήταν περισσότερο λευκά από το χιόνι. Στον ώμο του μια χρυσοπλουμισμένη έλαμπε ασπίδα και μια χάλκινη Γοργόνα, όμοια με εκείνη που ‘χει στη δικιά της ασπίδα η Αθηνά, τρόμο σκορπούσε δεμένη στα μέτωπα των αλόγων παράλληλα με τον χτύπο των κουδουνιών τους. 

Στην περιγραφή αυτή λοιπόν βλέπουμε πως τα άλογα του Παγγαίου στην πομπή του Ρήσου, είχαν κουδούνια στο λαιμό τους που προκαλούσαν τρόμο στους εχθρούς και πως ήταν στολισμένα και έφεραν στο μέτωπο μια χάλκινη εικόνα Γοργόνας που τους προστάτευε.

Επίσης στο στίχο 377 της τραγωδίας , ο Χορός εξυμνεί την χρυσαρματωμένη λαμπρή κορμοστασιά του Ρήσου και εντυπωσιάζεται από τον θόρυβο που κάνουν τα κουδούνια στο λαιμό των αλόγων.


Αναγνωρίζονται λοιπόν σαφή κοινά στοιχεία, όπως είναι τα κουδούνια στο λαιμό των αλόγων στην πομπή του Ρήσου, και τα κουδούνια στο λαιμό των αλόγων στα "Τσάνια". Έχουμε από τη μία τα στολισμένα άλογα του Ρήσου, που έχουν την εικόνα της Γοργόνας, ως αποτροπαϊκό σύμβολο, στο μέτωπο, και από την άλλη έχουμε τα στολισμένα άλογα στα "Τσάνια", που στο μέτωπό τους έχουν εικόνες αγίων για προστασία. 

Με λίγα λόγια έχουμε την ίδια συνήθεια του στολίσματος των ζώων και της χρήσης κουδουνιών στο λαιμό τους από την πρώιμη αρχαιότητα μέχρι σήμερα ως ένδειξη τιμής και λαμπρότητας. Μια παράδοση που διατηρείται αναλλοίωτη για χιλιάδες χρόνια. Μια παράδοση που διατήρησαν οι Παλαιοχωρινοί, ως κάτοικοι του Παγγαίου, για να τιμηθεί με την μεγαλοπρέπεια που του αρμόζει ένας προστάτης για τον τόπο, ο Προφήτης Ηλίας. 

Τρίτη, 5 Ιουνίου 2018

Πράσινες Πολιτιστικές Διαδρομές από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ξάνθης


Οι Πράσινες Πολιτιστικές Διαδρομές είναι επικοινωνιακή δράση πανελλαδικής εμβέλειας, που διοργανώνεται από το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Σκοπός της είναι η εκπαίδευση των πολιτών σε θέματα προστασίας και ανάδειξης του φυσικού περιβάλλοντος και του πολιτιστικού πλούτου της χώρας.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ξάνθης συμμετέχοντας στη δράση αυτή οργανώνει διμερή εκδήλωση με τη συνεργασία του Δήμου Αβδήρων η οποία αφορά έναν αρχαιολογικό χώρο που είναι μεν γνωστός, αλλά όχι επισκέψιμος:

  •  Μέρος Α΄. Αρχαιολογικό Μουσείο Αβδήρων. Διάλεξη της Προϊσταμένης της ΕΦΑ Ξάνθης Κ. Καλλιντζή, με τίτλο: «Τα ίχνη των Βυζαντινών στα πεδινά της Ξάνθης». Η διάλεξη θα αποτελέσει το ιστορικό και αρχαιολογικό υπόβαθρο της περιήγησης, ώστε να γίνει πιο εύληπτη. Στους συμμετέχοντες θα διανεμηθεί δωρεάν έντυπο υλικό.
  • Μέρος Β΄. Αρχαιολογικός χώρος Πολυστύλου. Ιστορικός περίπατος με οδηγό την Κ. Καλλιντζή.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης είναι το παρακάτω:

-11.00 – 11.30. Αρχαιολογικό μουσείο Αβδήρων. Διάλεξη
-11.45 – 14.30. Αρχαιολογικός χώρος Πολυστύλου. Θα ακολουθήσουμε την εξής διαδρομή:
  • Επίσκεψη στο λιμάνι της πόλης
  • Περιήγηση στον λόφο για να δούμε τον βυζαντινό οικισμό (τα εξωτερικά τείχη και το διατείχισμα, τον επισκοπικό και τον κοιμητηριακό ναό, τους τάφους, τον λουτρώνα)
  • Κατάληξη στον οργανωμένο αρχαιολογικό χώρο Αβδήρων όπου θα δούμε τους κοιμητηριακούς ναούς του Πολυστύλου.
Η περιήγηση θα πραγματοποιηθεί με αυτοκίνητο και πεζή. Θα χρησιμοποιηθούν τα
ΙΧ αυτοκίνητα των επισκεπτών, ενώ θα είναι διαθέσιμο και το λεωφορείο του Δήμου
Αβδήρων. Για επιβίβαση στο τελευταίο θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.
Σας προσκαλούμε λοιπόν
Την Κυριακή, 10 Ιουνίου, από τις 11.00 έως τις 14.30
για να σας πούμε ιστορίες βυζαντινές
Είσοδος ελεύθερη
Τηλέφωνα συνεννόησης καθημερινά: 25410-51003, 25410-51783
e-mail: efaxan@culture.gr

Η Προϊσταμένη
της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ξάνθης
Κωνσταντίνα Καλλιντζή
Αρχαιολόγος με βαθμό Α΄

(Δελτίο Τύπου)

5 Ιουνίου: Παγκόσμια ημέρα Περιβάλλοντος

Σε όλη τη διάρκεια της Ιστορίας, ο άνθρωπος έπρεπε να παλεύει με τη Φύση για να επιβιώσει. Σ’ αυτόν τον αιώνα, έχει αρχίσει να συνειδητοποιεί ότι για να επιβιώσει, πρέπει να την προστατέψει. 
Ζαν-Υβ Κουστώ
Το περιβάλλον είναι ένα δυναμικό σύστημα, το οποίο εξελίσσεται και προσαρμόζεται συνεχώς στις μεταβαλλόμενες επιδράσεις και αντιδράσεις μεταξύ των βιοτικών και αβιοτικών παραγόντων από τους οποίους αποτελείται. Ο άνθρωπος ανήκει στο περιβάλλον και εξαρτάται από αυτό και παράλληλα επεμβαίνει δραστικά στη διαμόρφωσή του.
Σύμφωνα με  το «Inhabitat» τα έξι πιεστικότερα οικολογικά προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει ο άνθρωπος είναι:
α) Ρύπανση 
Η ρύπανση του αέρα και των υδάτων παίρνει τρομακτικές διαστάσεις και  απειλεί την ανθρώπινη υγεία, τη γεωργία, την οικονομία. Χιλιάδες πρόωροι θάνατοι αποδίδονται στην εσωτερική και εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση. Η παραγωγή αποβλήτων και η αλόγιστη χρήση των φυσικών πόρων συνεχώς αυξάνεται. Πάνω από 1,8 δισεκατομμύρια τόνοι αποβλήτων παράγονται κάθε χρόνο στην Ευρώπη. Για αυτό και το θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος 2018 είναι το “Μαζί για τη μόλυνση από πλαστικά απορρίμματα”.
β) Κλιματική Αλλαγή
H Μεσόγειος ψήνεται κυριολεκτικά. Διακόσια εκατομμύρια οικολογικοί πρόσφυγες και 5.5 τρισεκατομμύρια ευρώ είναι το τρομακτικό κόστος από την αύξηση της θερμοκρασίας της γης και όλοι σχεδόν συμφωνούν ότι η Κλιματική Αλλαγή είναι πραγματικότητα με κύριο αίτιο τα ανθρωπογενή αέρια του θερμοκηπίου. Ίσως ακόμα πιο ακραία μετεωρολογικά φαινόμενα, όπως τυφώνες, πλημμύρες, ξηρασίες και καύσωνες πείσουν την κοινή γνώμη, τους πολιτικούς, αλλά κυρίως τους βιομηχάνους ότι πρέπει να αλλάξουν μυαλά διότι σε λίγες δεκαετίες δεν θα υπάρχουν αγορές να διαθέσουν τα προϊόντα τους.
γ) Έλλειψη νερού
Καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξάνεται και η κλιματική αλλαγή προκαλεί ανομβρίες και ξηρασίες, η έλλειψη υδάτινων πόρων αναδεικνύεται σε μείζον περιβαλλοντικό και κοινωνικό πρόβλημα. Μόλις το 3% των υδάτινων πόρων παγκοσμίως είναι πόσιμοι, ενώ 1,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό και ασφαλές νερό.
δ) Αποδάσωση
Από την κεντρική Αφρική μέχρι τη λεκάνη του Αμαζονίου και τα νησιά της Ινδονησίας, τα δάση του πλανήτη μας αποψιλώνονται και εξαφανίζονται με τρομακτικά ταχείς ρυθμούς. Η ερημοποίηση επηρεάζει περίπου το 1/4 της επιφάνειας του πλανήτη και απειλεί πάνω από 1 δισεκατομμύριο ανθρώπους σε 100 χώρες. Η φύση αργοπεθαίνει, ολόκληρη η δημιουργία, ο γαλάζιος πλανήτης μας αργοπεθαίνει, και μαζί το μέλλον που χτίζουμε για τα παιδιά μας. Εκτιμάται ότι το 15% των παγκόσμιων εκπομπών ρύπων προέρχονται από την αποδάσωση. Η αποψίλωση των δασών απειλεί επίσης τα ζώα και τους ανθρώπους που βασίζονται σε αυτά για την επιβίωσή τους. 
ε) Απώλεια της βιοποικιλότητας
Οι παρεμβάσεις του ανθρώπου στους βιότοπους της άγριας ζωής, αλλά και η κλιματική αλλαγή προκαλούν ταχεία μείωση της βιοποικιλότητας. 1 εκατομμύριο είδη χλωρίδας και πανίδας κινδυνεύουν με εξαφάνιση έως το 2050. 
στ) Διάβρωση και υποβάθμιση των εδαφών
Οι μη βιώσιμες γεωργικές πρακτικές έχουν προκαλέσει διάβρωση των εδαφών με συνέπεια τη μείωση της καλλιεργήσιμης γης, τη ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα, την αύξηση των πλημμυρικών φαινομένων και την ερημοποίηση. Σύμφωνα με το WWF έχει χαθεί το 50% της φυτικής γης του πλανήτη τα τελευταία 150 χρόνια.

Τι πρέπει να γίνει :
Χρειαζόσαστε ένα νέο παγκόσμιο ήθος. Ένα ήθος σύμφωνα µε το οποίο, τα άτομα και οι κοινωνίες θα υιοθετούν στάσεις και αξίες εναρμονισμένες µε τη θέση της ανθρωπότητας μέσα στη βιόσφαιρα. Ένα ήθος το οποίο θα αναγνωρίζει και θα απαντά µε την ανάλογη ευαισθησία, στη σύνθετη και διαρκώς μεταβαλλόμενη σχέση, ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση και ανάμεσα στους ίδιους τους ανθρώπους. Το ήθος αυτό θα διαμορφώσει μια νέου τύπου ανάπτυξη που θα απαιτεί επίσης την ελαχιστοποίηση των επιβλαβών επιπτώσεων στο περιβάλλον, την επαναχρησιμοποίηση υλικών για παραγωγικούς σκοπούς και τον σχεδιασμό τέτοιων τεχνολογιών που θα βοηθήσουν στην επίτευξη των συγκεκριμένων στόχων.
Όμως περισσότερο από όλα το περιβάλλον έχει ανάγκη από την ενεργό συμμετοχή όλων μας. Μόνο αν συνεισφέρουμε όλοι θα μπορέσουμε να λύσουμε τα περιβαλλοντικά προβλήματα στον πλανήτη μας. Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συμβάλουμε στις προσπάθειες για προστασία του περιβάλλοντος και της φύσης. Η προστασία της φύσης ξεκινά από τον καθέναν από εμάς, και από τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε καθημερινά. Όλο και περισσότερο, κάθε απόφαση μας, ατομική ή μέσα στην οικογένεια μας, στην εργασία ή στο σχολείο μας έχει σημαντικό αντίκτυπο στο φυσικό περιβάλλον. Οι καθημερινές μας συνήθειες θα καθορίσουν πώς θα είναι ο πλανήτης στον οποίο ζούμε, αλλά και τι περιβάλλον θα παραδώσουμε στις επόμενες γενιές. Είναι, λοιπόν, στο χέρι μας να προστατεύσουμε το φυσικό περιβάλλον, ξεκινώντας από το να αλλάξουμε τις συνήθειές μας. 
Η υπόθεση της προστασίας, της αναβάθμισης και διατήρησης ενός περιβάλλοντος φιλικού για τη ζωή μας πάνω σ’ αυτόν τον πλανήτη, είναι υπόθεση όλων μας ανεξαιρέτως. Οι επιστήμονες του Γεωτεχνικού κλάδου καθημερινά υπηρετούν την προστασία του Περιβάλλοντος, σε οποίο πόστο και να βρίσκονται, γιατί γνωρίζουν ότι εκτός από το  παρόν, πρέπει να έχουμε και μέλλον.


Ο Πρόεδρος της Δ.Ε.
του ΓΕΩΤΕ.Ε.
Ανατολικής Μακεδονίας
Ζαφείρης Μυστακίδης

(Δελτίο Τύπου)

Πέμπτη, 31 Μαΐου 2018

Μομφές Τζιτζικώστα για καθυστέρηση στο έργο του τύμβου Καστά στην Αμφίπολη

Για «απαράδεκτη, δεύτερη στη σειρά, καθυστέρηση από πλευράς του Υπουργείου Πολιτισμού» στο έργο του τύμβου Καστά στην Αμφίπολη, έκανε λόγο ο Περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας, Απόστολος Τζιτζικώστας, κατά τη συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου.

«Το έργο τελικά εντάχθηκε τον Ιανουάριο. Σήμερα πλησιάζουμε για Ιούνιο και το Υπουργείο Πολιτισμού δεν έχει κάνει το παραμικρό σε σχέση με το έργο για τον τύμβο Καστά», είπε και πρόσθεσε: «Καλώ το Υπουργείο Πολιτισμού να ξεκινήσει άμεσα τις εργασίες και να μην οδηγήσει τη διοίκηση της Περιφέρειας σε άλλα μέτρα».

Αφορμή για την σχετική τοποθέτηση του κ. Τζιτζικώστα, όπως είπε ο ίδιος, ήταν η απάντησή του σε επερώτηση της παράταξης «Ριζοσπαστική Αριστερή Ενότητα» για την εικόνα του Αρχαιολογικού Μουσείου Κιλκίς. Παρουσιάζοντας την επερώτηση, ο περιφερειακός σύμβουλος της παράταξης, Γιώργος Θεοδωρόπουλος, ανέφερε ότι η εικόνα του μουσείου δεν είναι καλή, έκανε λόγο για πλήρη απαξίωσή του και σαν υποδομή και σαν αρχαιολογικά ευρήματα, και ζήτησε να πληροφορηθεί τις ενέργειες της Περιφέρειας στον τομέα αυτό.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο πατώντας ΕΔΩ

(Πηγή: www.archaiologia.gr)

Επιστροφή λεηλατημένων έργων τέχνης ζήτησαν παρουσιαστές του BBC

Tην επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα, καθώς και των χάλκινων αγαλμάτων του Μπενίν στη Νιγηρία, αλλά και των αντικειμένων που λεηλατήθηκαν από το Καλοκαιρινό Παλάτι της Κίνας ζήτησαν οι παρουσιαστές της εκπομπής «Civilisations» του BBC, γράφουν οι Times του Λονδίνου.

Ο ιστορικός Ντέιβιντ Ολοσούγκα, ο οποίος παρουσιάζει το πρόγραμμα «Civilisations» μαζί με τη Μέρι Μπερντ και τον Σάιμον Σάμα, είπε ότι η Βρετανία πρέπει να αντιμετωπίσει την ιστορία της και ότι κάτι τέτοιο είναι προς το συμφέρον της για να έχει οικονομικά ευεργετικές σχέσεις στο μέλλον με χώρες των οποίων η πολιτιστική κληρονομιά «εκλάπη μετά από βίαιες επιδρομές», γράφουν οι Times.

Το δημοσίευμα αναφέρει μάλιστα ότι ο παρουσιαστής του προγράμματος του BBC πρότεινε χαριτολογώντας «οι θιγόμενες χώρες, των οποίων έργα τέχνης έχουν κλαπεί, θα μπορούσαν να έχουν δύο λεπτά στα μουσεία με ένα καροτσάκι για ψώνια για να αρπάξουν τους χαμένους θησαυρούς».

Διαβάστε όλο το άρθρο  πατώντας ΕΔΩ

(Πηγή: www.archaiologia.gr)

Δευτέρα, 7 Μαΐου 2018

GDPR: Η σύμβαση με τον εκτελούντα την επεξεργασία

Του Κομνηνού Κόμνιου*

Α. Ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (στο εξής ΓΚΠΔ), που τίθεται σε εφαρμογή από τις 25.05.2018, ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος της Ε.Ε. και εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, σε κάθε επιχείρηση που επεξεργάζεται προσωπικά δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων που απασχολούν λιγότερους από 250 υπαλλήλους, δηλαδή και στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Ο νέος Κανονισμός, αν και εν πολλοίς βασίζεται στο προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (Οδηγία 95/46/ΕΚ), αυξάνει σημαντικά τις υποχρεώσεις των επιχειρήσεων. Σε περίπτωση παράβασης συγκεκριμένων διατάξεων του ΓΚΠΔ προβλέπονται δρακόντεια πρόστιμα, που ανάλογα με το είδος και το μέγεθός της, δύνανται να φθάσουν έως τα 20 εκατομμύρια ευρώ ή το 4% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών.
   
Β. Πολύ συχνά κάποιες επιχειρήσεις αναθέτουν σε άλλα, εκτός επιχείρησης, φυσικά ή νομικά πρόσωπα ή άλλους φορείς την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για λογαριασμό τους (outsourcing). Τα πρόσωπα αυτά ορίζονται στον ΓΚΠΔ ως "εκτελούντες την επεξεργασία", ενώ η επιχείρηση που αναθέτει την επεξεργασία καθορίζοντας τους σκοπούς και τον τρόπο της επεξεργασίας καλείται "υπεύθυνος επεξεργασίας". Ο εκτελών την επεξεργασία ενεργεί βάσει των οδηγιών και των κατευθύνσεων του υπευθύνου επεξεργασίας. Συνεπώς, όταν μια επιχείρηση αποφασίζει "γιατί" και "πώς" τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα πρέπει να υποβάλλονται σε επεξεργασία, είναι ο υπεύθυνος επεξεργασίας. Ο εκτελών την επεξεργασία επεξεργάζεται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα μόνο εκ μέρους του υπεύθυνου επεξεργασία και είναι, κατά κανόνα, τρίτος εκτός επιχείρησης. Σημειώνεται ότι οι εργαζόμενοι που επεξεργάζονται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα εντός μιας επιχείρησης το κάνουν για να εκπληρώσουν τα καθήκοντα της επιχείρησης ως υπεύθυνου επεξεργασίας και δεν είναι οι ίδιοι υπεύθυνοι ή εκτελούντες την επεξεργασία. Βέβαια, αν ένας εργαζόμενος χρησιμοποιεί δεδομένα για δικούς του σκοπούς, εκτός των δραστηριοτήτων της επιχείρησης στην οποία απασχολείται, τότε θεωρείται υπεύθυνος της επεξεργασίας και φέρει τη σχετική ευθύνη.

Προκειμένου να γίνει κατανοητή η διάκριση, παραθέτουμε το ακόλουθο παράδειγμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: "Μια ζυθοποιία έχει πολλούς εργαζομένους. Υπογράφει σύμβαση με εταιρεία πληρωμών για την καταβολή των μισθών. Η ζυθοποιία ενημερώνει την εταιρεία πληρωμών για το πότε πρέπει να γίνεται η πληρωμή των μισθών, πότε ένας εργαζόμενος αποχωρεί ή παίρνει αύξηση και παρέχει όλα τα υπόλοιπα στοιχεία που είναι απαραίτητα για το εκκαθαριστικό σημείωμα αποδοχών και την πληρωμή. Η εταιρεία πληρωμών παρέχει σύστημα ΤΠ και αποθηκεύει τα δεδομένα των εργαζομένων. Η ζυθοποιία είναι ο υπεύθυνος επεξεργασίας δεδομένων και η εταιρεία πληρωμών είναι ο εκτελών την επεξεργασία των δεδομένων".

Εκτελών την επεξεργασία είναι, ενδεικτικά, ο πάροχος υπηρεσιών νεφοϋπολογιστικής (cloud computing), ο οποίος δεν καθορίζει τον σκοπό της επεξεργασίας, αλλά παρέχει τα μέσα και την πλατφόρμα (υπολογιστικό νέφος), ενεργώντας για λογαριασμό του πελάτη, o οποίος εν προκειμένω αποτελεί κατά κανόνα τον υπεύθυνο επεξεργασίας. Στο αυτό πλαίσιο, εκτελών την επεξεργασία είναι οι πάροχοι υπηρεσιών φιλοξενίας στο Διαδίκτυο, μια επιχείρηση που ειδικεύεται στην επεξεργασία δεδομένων για τη διαχείριση δεδομένων ανθρώπινου δυναμικού άλλων εταιριών ή μια εταιρεία security που έχει αναλάβει το κλειστό κύκλωμα μιας άλλης επιχείρησης ή μια εταιρία παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για τα email που μεταβιβάζει κλπ..

Η διάκριση μεταξύ υπευθύνου και εκτελούντος την επεξεργασία, αν και έχει επικριθεί λόγω της δυσχέρειας διάκρισης μεταξύ υπευθύνου και εκτελούντος σε ορισμένες περιπτώσεις, διατηρήθηκε από τον ΓΚΠΔ. Μία από τις σημαντικές καινοτομίες του Κανονισμού έγκειται στην ενίσχυση των υποχρεώσεων του εκτελούντος την επεξεργασία.Ενώ την ευθύνη για την επεξεργασία και υποχρέωση για λογοδοσία έναντι της αρμόδιας αρχής είχε μόνο ο υπεύθυνος επεξεργασίας, πλέον ο εκτελών την επεξεργασία ευθύνεται και ο ίδιος εφόσον δεν ανταποκρίθηκε στις υποχρεώσεις του ΓΚΠΔ που αφορούν ειδικότερα τους εκτελούντες την επεξεργασία ή υπερέβη ή ενήργησε αντίθετα προς τις νόμιμες εντολές του υπευθύνου επεξεργασίας. Επιπλέον, είναι δυνατή η επιβολή κυρώσεων όχι μόνο στον υπεύθυνο επεξεργασίας, αλλά και στον εκτελούντα.

Οι υπεύθυνοι επεξεργασίας βαρύνονται με την υποχρέωση "να χρησιμοποιούν μόνο εκτελούντες την επεξεργασία που παρέχουν επαρκείς διαβεβαιώσεις για την εφαρμογή κατάλληλων τεχνικών και οργανωτικών μέτρων, κατά τρόπο ώστε η επεξεργασία να πληροί τις απαιτήσεις του ΓΚΠΔ και να διασφαλίζεται η προστασία των δικαιωμάτων του υποκειμένου των δεδομένων" (άρθρο 28 παρ. 1 ΓΚΠΔ).

Γ. Για λόγους σαφήνειας και διαφάνειας, η σχέση μεταξύ υπευθύνου επεξεργασίας και εκτελούντος την επεξεργασία θα πρέπει να αποτυπώνεται λεπτομερώς σε σύμβαση που καταρτίζεται εγγράφως ή σε ηλεκτρονική μορφή.Η μη σύναψη σχετικής σύμβασης συνιστά αθέτηση της υποχρέωσης του υπεύθυνου επεξεργασίας να τεκμηριώνει τις αμοιβαίες υποχρεώσεις και δύναται να επιφέρει τις οικείες κυρώσεις του ΓΚΠΔ.

Η σύμβαση ανάθεσης επεξεργασίας σε εκτελούντα την επεξεργασία θα πρέπει να περιλαμβάνει τα ακόλουθα:

- να καθορίζει το αντικείμενο και τη διάρκεια της επεξεργασίας, τη φύση και τον σκοπό της επεξεργασίας, το είδος των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τις κατηγορίες των υποκειμένων των δεδομένων και τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα του υπευθύνου επεξεργασίας,

- να προβλέπει ότι ο εκτελών την επεξεργασία επεξεργάζεται τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα μόνο βάσει καταγεγραμμένων εντολών του υπευθύνου επεξεργασίας, μεταξύ άλλων όσον αφορά τη διαβίβαση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σε τρίτη χώρα ή διεθνή οργανισμό, εκτός εάν υποχρεούται προς τούτο βάσει του δικαίου της Ε.Ε. ή του δικαίου του κράτους μέλους στο οποίο υπόκειται ο εκτελών την επεξεργασία,

- να προβλέπει ότι ο εκτελών την επεξεργασία διασφαλίζει ότι τα πρόσωπα που είναι εξουσιοδοτημένα να επεξεργάζονται τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα δεσμεύονται για την τήρηση εμπιστευτικότητας,

- να προβλέπει ότι ο εκτελών την επεξεργασία λαμβάνει όλα τα απαιτούμενα μέτρα για την ασφάλεια των δεδομένων,

- να προβλέπει ότι ο εκτελών την επεξεργασία δεν προσλαμβάνει άλλον εκτελούντα την επεξεργασία χωρίς προηγούμενη ειδική ή γενική γραπτή άδεια του υπευθύνου επεξεργασίας. Σε περίπτωση γενικής γραπτής άδειας, ο εκτελών την επεξεργασία θα πρέπει να ενημερώσει τον υπεύθυνο επεξεργασίας για τυχόν σκοπούμενες αλλαγές που αφορούν την προσθήκη ή την αντικατάσταση των άλλων εκτελούντων την επεξεργασία και να παρέχει στον υπεύθυνο επεξεργασίας τη δυνατότητα να αντιταχθεί σε αυτές τις αλλαγές. Σε περίπτωση που ο εκτελών την επεξεργασία προσλάβει "υπο-εκτελούντα" την επεξεργασία οφείλει να διασφαλίσει ότι οι ίδιες υποχρεώσεις όσον αφορά την προστασία των δεδομένων που προβλέπονται στη σύμβαση θα δεσμεύουν και τον "υπο-εκτελούντα". Σε κάθε περίπτωση, ο αρχικώς εκτελών παραμένει πλήρως υπόλογος έναντι του υπευθύνου επεξεργασίας,

- να προβλέπει ότι ο εκτελών την επεξεργασία επικουρεί τον υπεύθυνο επεξεργασίας στην απάντηση των αιτημάτων για άσκηση των δικαιωμάτων των υποκειμένων των δεδομένων (δικαίωμα πρόσβασης,διόρθωσης, διαγραφής, εναντίωσης),

- να προβλέπει ότι ο εκτελών την επεξεργασία συνδράμει τον υπεύθυνο επεξεργασίας στη διασφάλιση της συμμόρφωσης προς τις υποχρεώσεις ασφάλειας των δεδομένων και γνωστοποίησης τυχόν παραβίασης δεδομένων (data breach). Σε κάθε περίπτωση, ο εκτελών την επεξεργασία ενημερώνει τον υπεύθυνο επεξεργασίας αμελλητί, μόλις αντιληφθεί παραβίαση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα,

- να προβλέπει ότι ο εκτελών την επεξεργασία επικουρεί τον υπεύθυνο επεξεργασίας στην διενέργεια εκτίμησης αντικτύπου (privacy impact assessment), εφόσον αυτή απαιτείται εν προκειμένω από τον ΓΚΠΔ,

- να προβλέπει ότι κατ' επιλογή του υπευθύνου επεξεργασίας, ο εκτελών την επεξεργασία θα διαγράψει ή θα επιστρέψει όλα τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα στον υπεύθυνο επεξεργασίας μετά το πέρας της παροχής υπηρεσιών επεξεργασίας και θα διαγράψει τα υφιστάμενα αντίγραφα, εκτός εάν το δίκαιο της Ένωσης ή του κράτους μέλους απαιτεί την αποθήκευση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα,

- να προβλέπει ότι ο εκτελών την επεξεργασία υποχρεούται να θέτει στη διάθεση του υπευθύνου επεξεργασίας κάθε απαραίτητη πληροφορία προς απόδειξη της συμμόρφωσής του προς τις υποχρεώσεις που προβλέπονται από το ΓΚΠΔ και να επιτρέπει και διευκολύνει τυχόν ελέγχους που διενεργούνται από τον υπεύθυνο επεξεργασίας ή από άλλον ελεγκτή εντεταλμένο από τον υπεύθυνο επεξεργασίας.

- Τέλος, ο εκτελών την επεξεργασία ενημερώνει αμέσως τον υπεύθυνο επεξεργασίας, εάν, κατά την άποψή του, κάποια εντολή παραβιάζει τον ΓΚΠΔ ή άλλες ενωσιακές ή εθνικές διατάξεις περί προστασίας δεδομένων.

Δ. Παρά τη συμβατική δέσμευση του εκτελούντος την επεξεργασία, η γενική ευθύνη εξακολουθεί να βαρύνει τον υπεύθυνο επεξεργασίας, ο οποίος οφείλει να ασκεί εποπτεία στους εκτελούντες την επεξεργασία,προκειμένου να διασφαλίζει ότι οι ενέργειές τους συμμορφώνονται με τον Κανονισμό. Ως εκ τούτου, συμβατικός όρος ο οποίος δεν επιτρέπει στον υπεύθυνο επεξεργασίας την αναγκαία εποπτεία, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως σύμβαση από κοινού υπευθύνων επεξεργασίας, με αποτέλεσμα η ευθύνη της επεξεργασίας να βαρύνει αμφότερα τα μέρη.

Πάντως, εάν ο εκτελών την επεξεργασία δεν τηρεί τους περιορισμούς που έχει θέσει ο υπεύθυνος επεξεργασίας όσον αφορά τη χρήση των δεδομένων, καθορίζοντας ο ίδιος τους σκοπούς και τα μέσα της επεξεργασίας, τότε καθίσταται υπεύθυνος επεξεργασίας, τουλάχιστον για τη συγκεκριμένη επεξεργασία.

* Κομνηνός Γ. Κόμνιος, Δικηγόρος, Διαπιστευμένος Διαμεσολαβητής, Επ. Καθηγητής της Σχολής Οικονομίας, Διοίκησης και Νομικών Επιστημών του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος
k.komnios@ihu.edu.gr

(Πηγή: capital.gr)