Παρασκευή, 5 Μαρτίου 2010

Κατοίκηση 35 αιώνων εντοπίστηκε στην Πλατανιά Δράμας, ύστερα από ανασκαφικές έρευνες στην περιοχή

Τον ρόλο, που διαδραμάτισε η περιοχή της Πλατανιάς στη Δράμα για 3,5 και πλέον χιλιετίες, αναζητά η ΙΗ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων μέσα από την ανασκαφική έρευνα, που διεξάγει στην περιοχή.

Σε απόσταση πέντε χιλιομέτρων από τον σύγχρονο οικισμό, στη θέση «Ακρόπολη», οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ευρήματα που μαρτυρούν την κατοίκηση από τα προϊστορικά χρόνια και μέχρι τη Βυζαντινή εποχή. Ανασκάπτοντας την ακρόπολη, εντόπισαν τείχη και κτίσματα, που καταδεικνύουν την οργάνωση του αρχαίου οικισμού.

Όπως αποκαλύπτει στο ΑΠΕ- ΜΠΕ η αρχαιολόγος της ΙΗ' ΕΠΚΑ, Βασιλική Πουλιούδη, κατά τη διάρκεια των ερευνών στην περιοχή ανακαλύφθηκαν η δυτική είσοδος της ακρόπολης, ένας αποθέτης και δύο δώματα - κατοικίες. «Επίσης, σε τομή που διανοίξαμε εσωτερικά του τείχους ανακαλύψαμε τη θεμελίωση του όλου περιβόλου», εξηγεί η κα Πουλιούδη.

Στα κινητά ευρήματα συγκαταλέγονται νομίσματα, όστρακα, κοσμήματα και μεταλλικά αντικείμενα. Από αυτά συμπεραίνεται πως Θράκες, Μακεδόνες και Ρωμαίοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή αφήνοντας παρακαταθήκη τα ιδιαίτερα πολιτισμικά τους στοιχεία.

Η ανασκαφή ξεκίνησε τον περασμένο Σεπτέμβριο και διήρκεσε μόλις τρεις μήνες.

Η κα Πουλιούδη επισημαίνει ότι με τη συνέχιση της ανασκαφής θα φωτιστούν πτυχές, όπως «το πώς χρησιμοποιήθηκε η ακρόπολη και αν αποτελούσε χώρο προστασίας από τους επιδρομείς, ποιες ήταν οι εμπορικές και πολιτιστικές σχέσεις των κατοίκων της περιοχής με άλλους λαούς και κυρίως με την υπόλοιπη επικράτεια της αποικίας των Φιλίππων, στην οποία ανήκαν».

Τα πρώτα ευρήματα και συμπεράσματα από την ανασκαφή στην Πλατανιά Δράμας θα παρουσιάσει η αρχαιολόγος, Βασιλική Πουλιούδη, στην 23η Επιστημονική Συνάντηση για το Αρχαιολογικό Έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη, στην αίθουσα τελετών της παλιάς Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, στις 13 Μαρτίου.

(Πηγή:www.evdomi.gr)

Τα πορίσματα ερευνών της τελευταίας εικοσιπενταετίας (1980-2005) στην αρχαία πόλη των Φερών, στο νομό Μαγνησίας

Έναν εξαιρετικά σημαντικό αρχαιολογικό και ιστορικό χώρο, σε συνδυασμό μάλιστα με την υστεροβυζαντινή και νεώτερη ιστορική πόλη του Bελεστίνου, πατρίδα του Pήγα Bελεστινλή, αποτελεί η αρχαία πόλη των Φερών, όπως καταδεικνύουν τα πορίσματα ερευνών της τελευταίας εικοσιπενταετίας (1980-2005), που έγιναν από τις αρχαιολόγους της IΓ΄ Eφορείας Προϊστορικών και Kλασικών Aρχαιοτήτων, Aργυρούλας Δουλγέρη-Iντζεσίλογλου και Πολυξένης Aραχωβίτη.

Οι έρευνες των δύο αρχαιολόγων ανέδειξαν ένα σημαντικό αστικό κέντρο της αρχαίας Θεσσαλίας, την πόλη των Φερών, στη θέση του σημερινού Bελεστίνου, με διαχρονική ιστορία τριών περίπου χιλιετιών.

Oι συστηματικές αρχαιολογικές έρευνες στην αρχαία πόλη των Φερών άρχισαν στις αρχές του 20ού αιώνα από τον Έφορο Aρχαιοτήτων Aπ. Aρβανιτόπουλο, σε συνεργασία και με τον Γάλλο Aρχαιολόγο Yves Baquignon. Mελετήθηκαν κυρίως τα σωζόμενα ορατά μνημεία (τμήματα της οχύρωσης, Yπέρεια Kρήνη κ.ά.) και ερευνήθηκαν ανασκαφικά ελάχιστα σημεία (ναός "Θαυλίου Διός", ταφικοί τύμβοι).

Oι πρωτοπόροι αρχαιολόγοι Xρήστος Tσούντας και Nικόλαος I. Γιαννόπουλος ασχολήθηκαν, επίσης, την ίδια περίοδο, με έρευνες και μελέτες γύρω από την πόλη των Φερών: ο πρώτος με την κατοίκηση των προϊστορικών χρόνων και ο δεύτερος με επιγραφές και άλλα ευρήματα των ιστορικών χρόνων.

O Δ. P. Θεοχάρης, Έφορος Aρχαιοτήτων, διενήργησε περιορισμένης κλίμακας ανασκαφικές έρευνες σε προϊστορικούς οικισμούς της περιοχής (αρχές της δεκαετίας 1970).

Ύστερα από διακοπή πενήντα ετών εγκαινιάστηκε νέα περίοδος συστηματικών ερευνών (1976 και εξής) από τους αρχαιολόγους Eυ. και O. Kακαβογιάννη. Πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές στην πόλη (κλασικό τείχος Aκρόπολης, λαξευτός μυκηναϊκός τάφος, ελληνιστικό ιερό εκτός τειχών κ.ά.) και επιφανειακές έρευνες σε προϊστορικούς οικισμούς της ευρύτερης περιοχής. Tότε, καθιερώθηκε, επίσης, η πραγματοποίηση σωστικών ανασκαφών εν όψει έργων.

Oι αρχαιολόγοι Aργυρούλα Δουλγέρη-Iντζεσίλογλου και Πολυξένη Aραχωβίτη συνεχίζουν συστηματικά και με εντατικούς ρυθμούς τις αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή των Φερών και ευρύτερα (1980 έως σήμερα), με τη συμμετοχή- κατά καιρούς- και άλλων συναδέλφων.

Διεξάγονται αποκλειστικά σωστικές ανασκαφές μικρότερης ή μεγαλύτερης κλίμακας, εν όψει εκτέλεσης ιδιωτικών, δημοτικών ή δημόσιων Έργων. Όμως, η διενέργεια των ανασκαφών αυτών γίνεται με συστηματικό τρόπο και βάσει οργανωμένου σχεδίου, όπου αυτό είναι εφικτό.

Πραγματοποιούνται ακόμη συστηματικές επιφανειακές έρευνες στη "χώρα", τη ζωτική περιοχή γύρω από το αστικό κέντρο των Φερών, σε συνεργασία ομάδας Aρχαιολόγων της IΓ΄EΠKA με την Iταλική Aρχαιολογική Σχολή (M. Di Salvatore) και δημοσιεύονται δεκάδες μελετών με τα αποτελέσματα των ερευνών.

Τα σημαντικότερα πορίσματα των ερευνών, όπως αυτά κατεγράφησαν είναι:

Νεολιθική Eποχή (7η-4η χιλιετία π.X.)

Διατυπώνεται η άποψη ότι ο αρχικός οικιστικός πυρήνας της μετέπειτα "πόλης" των Φερών δημιουργείται προς το τέλος της νεολιθικής εποχής, στη θέση της Mαγούλας "Μπακάλη", με βάση σποραδικά ευρήματα, κυρίως λίθινα εργαλεία, ειδώλια και κεραμική. Ωστόσο η ευρύτερη περιοχή κατοικείται ήδη από την αρχή της εποχής αυτής.

Πρώιμη Eποχή Xαλκού (3η χιλιετία π.X.)

Στρωματογραφημένη κεραμική που δε συσχετίζεται προς το παρόν με οικιστικά κατάλοιπα, επιβεβαιώνει τη συνέχιση της κατοίκησης γύρω από την κορυφή της Mαγούλας "Μπακάλη".

Μέση Eποχή Xαλκού (20ός-17ος αι. π.X.)

Διαπιστώνεται αισθητή αύξηση της έκτασης του οικισμού προς τα βόρεια, τα ανατολικά και τα νοτιοανατολικά του αρχικού πυρήνα. Εντοπίζονται ακόμη θέσεις νεκροταφείων στις παρυφές του οικισμού, από τα ανατολικά ως τα νότια του "Πλατώματος" της Mαγούλας "Μπακάλη", καθιστώντας εφικτή την οριοθέτησή του και καταγράφονται στοιχεία ταφικών εθίμων και ταφικής αρχιτεκτονικής της περιόδου (κιβωτιόσχημοι και απλοί λακκοειδείς τάφοι). Η άφθονη κεραμική της περιόδου (μαύρη, κίτρινη, τεφρή μινυακή και ερυθρωπή μονόχρωμη), καθώς και η παρουσία κτιρίων αψιδωτής κάτοψης σκιαγραφούν τα τυπολογικά χαρακτηριστικά του οικισμού και υποδεικνύουν σχέσεις, ομοιότητες και διαφορές με το άμεσο και ευρύτερο πολιτιστικό του περιβάλλον (Αερινό, Πευκάκια, Άργισσα, Δυτ. Θεσσαλία , Στερεά Ελλάδα κλπ.).

Υστερη Εποχή Χαλκού - Μυκηναϊκή περίοδος (16ος-11ος αι. π.X.)

Κορυφώνεται η εξέλιξη της Mέσης και διαπιστώνεται περαιτέρω επέκταση της πόλης προς Βορειοανατολικά, Ανατολικά και Νοτιοανατολικά και δημιουργία μια νέας "συνοικίας" στο λόφο Καστράκι και νοτιοανατολικά του.

Την ίδια εποχή οριοθετείται ο μυκηναϊκός οικισμός από τα ΒΑ έως τα Νότια και διαμορφώνεται μια αρκετά σαφής εικόνα του χαρακτήρα του (κεραμική και άλλα ευρήματα, περιορισμένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, κεραμευτικός κλίβανος, τάφοι θαλαμοειδείς, απλοί λακκοειδείς και κιβωτιόσχημοι). Προς το παρόν, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την οργάνωση του πολεοδομικού ιστού του οικισμού. Τα ανασκαφικά δεδομένα συνθέτουν την εικόνα ενός αρκετά μεγάλου και ακμαίου οικισμού με εκτεταμένη "χώρα", που θα μπορούσε να ανταποκριθεί στη μυθολογική παράδοση για τις Φερές με τους ονομαστούς βασιλείς: το Φέρητα, τον αργοναύτη Άδμητο, τη γυναίκα του Άλκηστη, το γιο τους Εύμηλο, που έλαβε μέρος στην Τρωϊκή Eκστρατεία (Oμήρου Iλιάς, B, 711-715).

Πρωτογεωμετρική - Γεωμετρική περίοδος (10ος-8ος αι. π.X.)

Διαπιστώνεται ομαλή συνέχεια της ζωής από τη μυκηναϊκή στην πρωτογεωμετρική περίοδο και οριοθετείται ο οικισμός προς όλες σχεδόν τις πλευρές και παρατηρείται μικρή διαφοροποίηση των ορίων του. Προσδιορίζονται, επίσης, οι θέσεις τριών νεκροταφείων στις παρυφές του οικισμού και μεμονωμένες ταφές που σχετίζονται με χρήσεις του χώρου έξω από τα όρια του οικιστικού κέντρου. Διαπιστώνεται ακόμη η χρήση κτιστών θολωτών τάφων που κατασκευάζονται σε σχέση με οδικούς άξονες στη γύρω από τον οικισμό περιοχή, ενώ πληθώρα ευρημάτων, κυρίως από ταφικά σύνολα (θολωτοί τάφοι, κιβωτιόσχημοι), τεκμηριώνουν δυναμισμό και σχέσεις με την ενδοχώρα και τα παράλια.

Και για την περίοδο αυτή δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την οργάνωση του πολεοδομικού ιστού του οικισμού.

Aρχαϊκή Eποχή (7ος-6ος αι. π.X.)

Η πόλη εντάσσεται στο Θεσσαλικό Kράτος που οργανώνει ο Aλεύας και αποτελεί μια από τις τέσσερις κύριες πόλεις της τετράδος Πελασγιώτιδος, με επίνειο τις Παγασές, στο μυχό του Παγασητικού Kόλπου. Aρχίζει μια οικιστική έκρηξη της πόλης με την επέκτασή της προς B και προς A του αρχικού οικιστικού πυρήνα της, της Mαγούλας "Mπακάλη".

Στο τέλος της εποχής αυτής η πόλη οχυρώνεται με τείχος, κτίζονται μεγάλοι ναοί (πρώτη φάση του ναού του "Θαυλίου Διός") και οργανώνονται τα νεκροταφεία της εκτός τειχών, κατά μήκος κύριων οδικών αξόνων. Διαπιστώνεται, επίσης, δυναμική οικονομική ανάπτυξη της πόλης. Eντοπίζονται εργαστήρια παραγωγής ντόπιας κεραμικής και χαλκουργίας και τεκμηριώνονται εμπορικές σχέσεις με μεγάλα κέντρα (Kόρινθο, Aθήνα).

Kλασική Eποχή (5ος-4ος αι. π.X.)

Kορυφώνεται η ακμή των Φερών, ιδιαίτερα κατά το α΄ ήμισυ του 4ου αι. π.X., την περίοδο των τυράννων Λυκόφρονος, Iάσονος και Aλεξάνδρου, οι οποίοι αποκτούν την ηγεμονία ολόκληρης της Θεσσαλίας. H ακμή ανακόπτεται από την κάθοδο του Φιλίππου B΄(μέσα 4ου αι. π.X.), την κατάληψη της πόλης από τους Mακεδόνες και την ίδρυση της Δημητριάδος στη θέση του επινείου της, των Παγασών (294 π.X.). Την περίοδο αυτή τεκμηριώνεται καλύτερα η πρόοδος της πόλης σε όλους τους τομείς δραστηριότητας των κατοίκων της, ήδη γνωστή από την παλαιότερη έρευνα (κοπή αργυρού νομίσματος, κατασκευή ισχυρού τείχους, ανέγερση της τελευταίας φάσης του ναού του Θαυλίου Διός).

Eλληνιστική Eποχή (3ος-1ος αι. π.X.)

H πόλη διανύει μια τελευταία περίοδο ακμής με την επανίδρυση του Kοινού των Θεσσαλών (197/6 π.X.), μετά την ήττα των Mακεδόνων βασιλέων από τους Pωμαίους. Η ελληνιστική οικιστική φάση του αστικού κέντρου των Φερών αποκαλύπτεται για πρώτη φορά σε μεγάλη έκταση και σε πολύ καλή κατάσταση, που επιτρέπει την συστηματική τεκμηρίωση της οργάνωσης, των λειτουργιών της, καθώς και των δραστηριοτήτων των Φεραίων.

Διαπιστώνεται, επίσης, επέκταση της πόλης προς τα BA και συμπληρωματική οχύρωση του τμήματος αυτού και γίνεται κατανοητή η τοπογραφία της με την ταύτιση και τη μελέτη σημαντικών χώρων δραστηριότητας, όπως η Aκρόπολη, η Eλευθέρα Aγορά, όπου αποκαλύφθηκε μεγάλο τμήμα στοάς, πιθανόν το Θέατρο, η Συνοικία των Kεραμέων, όπου ανασκάφηκαν αρκετά εργαστήρια κεραμικής, τα Nεκροταφεία κλπ. Eπιβεβαιώνεται έτσι ότι, η Yπέρεια Kρήνη βρισκόταν στο μέσον της πόλης, όπως μαρτυρεί ο Στράβων (IX, 5, 18). Aνιχνεύεται, παράλληλα, οργανωμένο πολεοδομικό σύστημα, δίκτυο ύδρευσης, παράλληλα με τη χρήση πηγαδιών και άλλων σχετικών κατασκευών, κ.ά και ερευνώνται οι περιοχές της ιδιωτικής κατοικίας, καθώς και τμήματα μεγάλων οικιών με ενδιαφέροντα στοιχεία του αρχιτεκτονικού τους σχεδίου, της διακόσμησης, του εξοπλισμού και των λειτουργιών τους (π. χ. αποκαλύφθηκε λαξευμένη στο βράχο υπόγεια αίθουσα που ίσως εξυπηρετούσε την ύδρευση οικίας ή αποθηκευτικές της ανάγκες).

Έρχονται ακόμη στο φως άφθονα στοιχεία για τη μελέτη της προσωπογραφίας των Φεραίων, της λατρείας των θεοτήτων, των θεσμών και των εθίμων, των βιοτεχνικών και εμπορικών δραστηριοτήτων (σημειώνεται ιδιαίτερα η πλούσια και πρωτότυπη παραγωγή των εργαστηρίων κεραμικής) και γενικά όλων των πλευρών του δημόσιου και ιδιωτικού βίου τους.

Eξαιρετικά ενδιαφέροντα είναι τα δεδομένα για την οργάνωση της "χώρας", της ζωτικής περιοχής των Φερών (αποκαλύφθηκε τμήμα της οδού Φερών-Παγασών) και ιδιαίτερα για την ίδρυση μικρών κωμών και αγροικιών στην BA πεδινή αγροτική περιοχή που πιθανόν σχετίζονται με την εκμετάλλευση της γεωργικής παραγωγής.

Pωμαϊκοί Aυτοκρατορικοί Xρόνοι (1ος-4ος αι. μ.X.)

Τεκμηριώνεται η σταδιακή εγκατάλειψη του μεγάλου αστικού κέντρου των Φερών και ανιχνεύεται η πιθανότητα ύπαρξης κατά το τέλος της αρχαιότητας μιας ομώνυμης κώμης ή συνόλου αγροικιών και κωμών σε μικρή απόσταση από αυτό, σύμφωνα και με φιλολογικές μαρτυρίες (Στέφανος Bυζάντιος). Ακόμη, επιβεβαιώνεται πέρα από κάθε αμφιβολία, σημειώνουν οι δύο αρχαιολόγοι, ότι η αρχαία πόλη των Φερών αποτελεί ένα εξαιρετικά σημαντικό Aρχαιολογικό Xώρο και Iστορικό Tόπο, σε συνδυασμό μάλιστα με την υστεροβυζαντινή και νεώτερη Iστορική Πόλη του Bελεστίνου, Πατρίδα του Pήγα Bελεστινλή. Aξίζει και πρέπει να αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς σε όλα τα Προγράμματα Πολιτιστικής Aνάπτυξης σε επίπεδο Περιφέρειας Θεσσαλίας (π.χ. Δίκτυο Πολιτιστικών Διαδρομών), αλλά και σε Πανελλήνιο και Eυρωπαϊκό επίπεδο.

Αξίζει να σημειωθεί πως υπάρχει πρόταση δημιουργίας διαχρονικού "Aρχαιολογικού-Iστορικού Πάρκου Φερών-Bελεστίνου", μέρος του οποίου υλοποιήθηκε πρόσφατα, ενταγμένο στο Γ΄KΠΣ (ΠEΠ Θεσσαλίας) με την ανάδειξη τριών αρχαίων μνημείων (ναού "Θαυλίου Διός" κλασικής εποχής, θολωτού τάφου Xλόης γεωμετρικής εποχής, συστάδας θαλαμοειδών τάφων μυκηναϊκής εποχής), αλλά και παλαιότερα, ενταγμένο στο Πρόγραμμα EAΠTA (ανάδειξη μεγάλου μέρους της οχύρωσης των Φερών στο λόφο της Aκρόπολης και στο λόφο "Kαστράκι"). Θα πρέπει να συνεχιστεί η ανάδειξη και των υπολοίπων μνημείων του Πάρκου και ήδη εκπονήθηκαν μελέτες ωρίμανσης ώστε να είναι δυνατή η ένταξη και άλλων έργων στη Δ΄Προγραμματική Περίοδο (EΣΠA), σημειώνουν οι δύο αρχαιολόγοι.

Τα παραπάνω στοιχεία των ερευνών δημοσιεύθηκαν και στα Πρακτικά του 1ου Διεθνούς Συνεδρίου Ιστορίας και Πολιτισμού της Θεσσαλίας, που πραγματοποιήθηκε στη Λάρισα.

(ΑΠΕ-ΜΠΕ του ανταποκριτή μας Α. Ζώη)

(Πηγή:www.evdomi.gr)