Αυτή την περίοδο οι μηχανές …έπαιρναν φωτιά, ήταν άλλωστε η εποχή που τα καλαμπόκια από τη βάλτα έφταναν στο χωριό, στις «κλούβες», ως «κουμπάκες». Και μετά ερχόταν η ώρα της καλαμποκιέρας, αυτής της μηχανής που έβγαζε το καλαμπόκι από τα κοτσάνια και διευκόλυνε πολύ τους παραγωγούς. Έβαζαν τις κουμπάκες και έπαιρναν, καθαρό, το πολυπόθητο καλαμπόκι. Σήμερα οι καλαμποκιέρες είναι μια ανάμνηση που ελάχιστα ξεπροβάλει απ’ την αχλή της λήθης…
Κυριακή 22 Μαρτίου 2026
Οι «καλαμποκιέρες» στο Παλαιοχώρι Παγγαίου!
Αυτή την περίοδο οι μηχανές …έπαιρναν φωτιά, ήταν άλλωστε η εποχή που τα καλαμπόκια από τη βάλτα έφταναν στο χωριό, στις «κλούβες», ως «κουμπάκες». Και μετά ερχόταν η ώρα της καλαμποκιέρας, αυτής της μηχανής που έβγαζε το καλαμπόκι από τα κοτσάνια και διευκόλυνε πολύ τους παραγωγούς. Έβαζαν τις κουμπάκες και έπαιρναν, καθαρό, το πολυπόθητο καλαμπόκι. Σήμερα οι καλαμποκιέρες είναι μια ανάμνηση που ελάχιστα ξεπροβάλει απ’ την αχλή της λήθης…
Ο μπαρμπα - Μανώλης...
Αδρές μνήμες και χρώματα....
"Διάφανη, λεπτή κρυστάλλινη ήταν η επιδερμίδα στο πρόσωπό του. Στολισμένη με μελανοκόκκινες σπασμένες μικρές φλεβίτσες. Μικροσκοπικά αιμάτινα ρυάκια. Περισσότερο τα προεξέχοντα μήλα στολισμένα ήταν, χαρίζοντας σ’ όλο το πρόσωπό του, ένα απαλό ροδοκόκκινο χρώμα. Σαν από ντροπή. Μύτη λεπτή και μάτια σκούρα καφετιά, γυαλιστερά σαν των πουλιών. Όμορφη όψη, γοητευτική. Πουκάμισο λευκό κουμπωμένο ως και το τελευταίο κουμπί, στριμώχνοντας και αναγκάζοντας την επιδερμίδα του λαιμού του να ξεχειλίζει. Γιλέκο σκούρο, και στο τσεπάκι του το ασημί ρολόι με την αλυσιδίτσα του να κρέμεται απ’ έξω. Σακάκι επίσης σκούρο με πολύ ψιλές δυσδιάκριτες χρωματιστές ρίγες. Παντελόνι μαύρο, τσόχινο, φαρδύ, με το υφασμάτινο ζωνάρι τυλιγμένο δυο τρεις φορές γύρω από τη μέση του. Απαραίτητη και η τραγιάσκα. Τον χειμώνα για το κρύο και το καλοκαίρι για τον ήλιο. Σκληρά και γερά μαύρα παπούτσια. Για το περπάτημα. Ατέλειωτο περπάτημα. Λόγω της δουλειάς του. Μόνιμο πηγαίο χαμόγελο και μια σπάνια ευγένεια και καλοσύνη τα επιπλέον στολίδια στο πρόσωπό του. Ωραία παρουσία, όμορφο πρόσωπο και με πολλές επιτυχίες στις γυναίκες. Καρδιοκατακτητής.
Και η φωνή του, γλυκιά καμπάνα. Ως και έκθεση στη τρίτη Δημοτικού μια φορά είχε βάλει ο δάσκαλος, με θέμα: «Ο μπάρμπα Μανώλης, το αηδόνι του χωριού μας». Σε όλο το χωριό ακούγονταν. Κελαριστή, μελωδική, με μια γλυκιά ζεστή βραχνάδα απόλυτα ερωτική, ήταν η φωνή του. Καρδιοχτυπούσαν οι γυναίκες ακούγοντάς τον.
Ντομάτες, μελιτζάνες, πιπεριές σταμπόλια και καμπάδικες, λάχανα, πράσα, κουνουπίδια και ότι άλλο ζαρζαβατικό καλλιεργούσε στο χωράφι του.
Όλα τα χωριά γυρνούσε ο μπάρμπα Μανώλης με το άλογό του στην αρχή και το γαϊδουράκι με το κάρο τα επόμενα χρόνια. Και αυτός ανεβασμένος πάνω όταν ήταν ισιάδα, ποδαράτα δίπλα στο ζωντανό κρατώντας το καπίστρι όταν ο δρόμος ήταν ανηφορικός. Και είχε μπόλικες ανηφόρες στα χωριά μας, χτισμένα τα πιο πολλά στους πρόποδες του βουνού τού Ορφέα, του όμορφου κατάφυτου και δροσερού Παγγαίου. Από τα χαράματα ξεκινούσε η μέρα του. Μάζευε τα ζαρζαβατικά τής εποχής, τα αράδιαζε όμορφα στα ξύλινα κασάκια, τα φόρτωνε στο κάρο, έζευε το ζωντανό και ξεκινούσε παίρνοντας τον δημόσιο δρόμο, ενόσω ακόμα ο Αυγερινός δήλωνε με την παρουσία του το τελείωμα της νύχτας και το ξεκίνημα της μέρας. Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή δυτικά, Τρίτη, Πέμπτη, Σάββατο ανατολικά. Όταν η κατεύθυνσή του ήταν προς τα δυτικά περνούσε πρώτα από ένα χωριό χαμηλά στον κάμπο και μετά από μια ισιάδα δύο περίπου χιλιομέτρων, έπαιρνε τον δύσκολο ανηφορικό δρόμο για το δικό μου χωριό. Από τα πρώτα ακόμα σπίτια της Δρυάδας χαμηλά στην είσοδο του χωριού ακούγονταν. Από κει έφτανε η φωνή του στα τελευταία σπίτια, ψηλά, στις καστανιές. (…).
Γενιές μεγάλωσαν μαζί του. Και πέρασαν κι άλλα χρόνια κι ήρθαν τα αυτοκίνητα με τα σκληρόφωνα μεγάφωνα, χάθηκε ο Μπάρμπα Μανώλης, έλειψε η φωνή του, έφυγαν και “έφυγαν” οι άνθρωποι. Άλλοι σε ξένα μέρη πήγαν και άλλοι ψηλά ταξίδεψαν. Πολλά σπίτια έκλεισαν και ερήμωσαν οι γειτονιές. Χρόνια και χρόνια πέρασαν, σαν μια στιγμή να ήταν, ούτε καν μιας ανάσας χρόνος (…)".
(Απόσπασμα διηγήματος του Άγγελου Τσανάκα που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Πρωϊνή», στις 25 Μαρτίου 2018)
Πέμπτη 23 Οκτωβρίου 2025
ΥΠΠΟ: Αφιερωματικό έτος στο Μάνο Χατζιδάκι, το 2026
Ανήμερα των εκατοστών γενεθλίων του, το Υπουργείο Πολιτισμού ανακηρύσσει το 2026, ως αφιερωματικό έτος στο Μάνο Χατζιδάκι. Απειροελάχιστος φόρος τιμής στον κορυφαίο συνθέτη που τόλμησε, μεταπολεμικά, να σμίξει σε εξαίσιες μουσικές τη λόγια μουσική με την παράδοση, φέρνοντας και τη λαϊκή μουσική στο προσκήνιο.
Η απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού αποτελεί τη δίκαιη αναγνώριση στο πλούσιο έργο του διεισδυτικού δημιουργού, που υπηρέτησε, με αφοσίωση, με κοινωνική διάκριση και ευαισθησία την Ελλάδα και τον Πολιτισμό. Διδάσκοντας με το ελεύθερο πνεύμα του, τις ειλικρινείς παραινέσεις του, τις ανιδιοτελείς πολιτικές παρεμβάσεις του, αντέταξε απέναντι στο χυδαίο λαϊκισμό, τη βαθιά παιδεία, την πίστη του στην ελευθερία και τα ανθρώπινα ιδεώδη. Το έργο του, ήδη τρεις δεκαετίες μετά τον θάνατό του, εξακολουθεί να γονιμοποιεί την σύγχρονη μουσική παραγωγή, απολαμβάνοντας μοναδική απήχηση.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, αναφερόμενη στην ανακήρυξη του έτους 2026, ως αφιερωματικού στο Μάνο Χατζιδάκι, δήλωσε: «Ο Μάνος Χατζιδάκις, ως δημιουργός αλλά και ως διανοούμενος, κατάφερε να επιβάλει τους δικούς του κανόνες παραγωγής στη μουσική του δημιουργία, αλλά και στη διάδοση των φιλελεύθερων ιδεών του, μέσω γραπτών και δημόσιων παρεμβάσεων, ενίοτε αποκλίνοντας, συνειδητά, από τις κυρίαρχες τάσεις της εποχής του. Υλοποιώντας τις πρωτότυπες ιδέες του με δράσεις πολυσχιδείς και πολυεπίπεδες, ξεπέρασε ιδεολογικές αγκυλώσεις του καιρού του, υπερβαίνοντας, πολλές φορές, τους κανόνες, τους οποίους εντέλει επηρέασε δραστικά. Εκπροσώπησε επάξια την ελληνική κουλτούρα διεθνώς, την οποία επιχείρησε -και επέτυχε- να διευρύνει, να εμπλουτίσει και, εν τέλει, να ανανοηματοδοτήσει, ουσιαστικά, απαλλάσσοντάς την από την παλαιά ηθογραφία. Αναδείχθηκε σε έναν καθολικό διανοούμενο που, επιλεκτικά, επενέβαινε με ρηξικέλευθες απόψεις στη δημόσια σφαίρα, τηρώντας κριτικές αποστάσεις από την κρατική εξουσία.
Για το 2026, το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με τους εποπτευόμενους οργανισμούς του, προτίθεται να συγκροτήσει ένα στιβαρό πρόγραμμα δράσεων για την επαναβίωση του έργου και την επανεκτίμηση της πολιτιστικής προσφοράς του Μάνου Χατζιδάκι. Ο Μάνος και η επιδραστική δημιουργική του πορεία να επανασυστηθούν στις νεότερες γενιές, που δεν είχαν την τύχη να συμπορευθούν μαζί του. Να βιώσουν το ξεδίπλωμα της καταλυτικής παρέμβασής του στην Τέχνη και στους προσανατολισμούς του σύγχρονου Ελληνισμού».
(ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ)
«Συλλογές Τατοΐου: Ξεκλειδώνοντας τον υλικό πολιτισμό και την ιστορία ενός αιώνα»
Παρουσία της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, στο αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, παρουσιάστηκε το έργο «Συλλογές Τατοΐου: Ξεκλειδώνοντας τον υλικό πολιτισμό και την ιστορία ενός αιώνα», ένα πρωτοποριακό εγχείρημα του Υπουργείου Πολιτισμού για την τεκμηρίωση, καταγραφή και ψηφιοποίηση των κινητών μνημείων του πρώην βασιλικού κτήματος Τατοΐου. Η διαδικτυακή Πύλη (https://tatoicollections.culture.gov.gr/), που δημιούργησε η Διεύθυνση Διαχείρισης Εθνικού Αρχείου Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού, αποδίδει στο κοινό τη μεγαλύτερη συλλογή του είδους της, στη χώρα, αφιερωμένη στις καλές και εφαρμοσμένες τέχνες, την ιστορία και τον υλικό πολιτισμό της νεότερης Ελλάδας.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη στον χαιρετισμό της σημείωσε: «Παρά τη δεδομένη ιστορική σημασία του κτήματος του Τατοίου -καθώς και την υψηλή περιβαλλοντική του αξία, παρέμενε επί δεκαετίες παραμελημένο και αναξιοποίητο από την Ελληνική Πολιτεία, εξ αιτίας ιδεοληψιών και εσφαλμένης νοοτροπίας, στην προσέγγιση της νεότερης ιστορίας μας. Η διαχειριστική ευθύνη του κτήματος πέρασε στην Ελληνική Πολιτεία, μετά την πολιτειακή μεταβολή, που επέφερε το δημοψήφισμα του 1974, και κυρίως μετά την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου του Στρασβούργου, το 2003, η οποία αφορούσε το θέμα της λεγόμενης βασιλικής περιουσίας. Το 2019, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συμπεριέλαβε την προστασία, τη συντήρηση και την ανάδειξη του Τατοΐου μεταξύ των εμβληματικών προγραμματιζόμενων έργων της Κυβέρνησής του. Έκτοτε, υπό το γενικό συντονισμό του Υπουργείου Πολιτισμού, στο π. βασιλικό κτήμα υλοποιείται –με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, του ΕΣΠΑ 2014-2020 και 2021-2027, του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης και ιδιωτικών δωρεών– ένα εξαιρετικά εκτεταμένο και σύνθετο πρόγραμμα έργων συντήρησης, αποκατάστασης και ανάδειξης του ιστορικού πυρήνα του κτήματος.
Στα 1690 στρέμματα, που καταλαμβάνει ο ιστορικός πυρήνας, βρίσκονται κτήρια-μνημεία, εντός των οποίων βρέθηκαν στοιβαγμένα σε εξαιρετικά κακές συνθήκες, χιλιάδες κινητά αντικείμενα, πολλά εκ των οποίων έχουν χαρακτηριστεί μνημεία, σύμφωνα με το εθνικό θεσμικό πλαίσιο της προστασίας της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Το σύνολο των υλοποιούμενων έργων, τα οποία στην πρώτη και κύρια φάση τους έχουν ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2026, εντάσσεται σε ένα συνεκτικό και ολοκληρωμένο σχέδιο για τη μετατροπή και αξιοποίηση του Τατοΐου ως ανοιχτού και προσβάσιμου περιαστικού χώρου πρασίνου πολλαπλών δραστηριοτήτων, ελκυστικού για όλες τις κατηγορίες πολιτών καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.
Ο όλος σχεδιασμός αποσκοπεί στην ανάδειξη του κτήματος ως χώρου ιστορικής μνήμης, πολιτισμού, εκπαίδευσης, περιβαλλοντικής αγωγής και αναψυχής εντός του αποκατεστημένου και προστατευόμενου φυσικού τοπίου, με σεβασμό στην ιδιαίτερη φυσιογνωμία του και στην παράλληλη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς του».
Αναφερόμενη στη εργώδη προσπάθεια που καταβάλλεται για την καταγραφή, ψηφιοποίηση και τεκμηρίωση των αντικειμένων και την ιστορική τους σημασία, είπε: «Η τεκμηρίωση και η ψηφιοποίηση των Συλλογών Τατοΐου, δεν είναι απλώς μια πράξη διάσωσης. Είναι μια πράξη γνώσης και ευθύνης απέναντι στην ιστορία. Κάθε αντικείμενο αποκτά τη δική του φωνή και θέση, σε ένα ευρύτερο αφήγημα που συνδέει το παρελθόν με το παρόν και προσφέρει πολύτιμα εργαλεία για την έρευνα, την εκπαίδευση και τη δημόσια κατανόηση της ιστορίας. Η τεκμηρίωση δεν είναι μια εφάπαξ ενέργεια· αλλά μια μακρά, σύνθετη και επιστημονικά απαιτητική διαδικασία. Ξεκινά από την απογραφή, συνεχίζεται με τη μελέτη, την έρευνα και την ταύτιση, και ολοκληρώνεται με τη δημοσίευση. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, κάθε αντικείμενο αποκτά ταυτότητα, περιεχόμενο και σημασία».
Στην Πύλη παρουσιάζονται σήμερα περισσότερα από 70.000 τεκμηριωμένα αντικείμενα, προσφέροντας μια σπάνια, πολυεπίπεδη εικόνα της ελληνικής και ευρωπαϊκής ιστορίας, από τον 19ο έως τον 20ό αιώνα. Με επίκεντρο την ευρωπαϊκή τέχνη και το design του 19ου και του 20ού αιώνα, οι Συλλογές Τατοΐου εκτείνονται χρονικά και γεωγραφικά από την ελληνική αρχαιότητα έως τα καθημερινά αντικείμενα της δεκαετίας του '60 και από την Ευρώπη έως την Άπω Ανατολή. Έπιπλα, έργα τέχνης, είδη μεταλλοτεχνίας, πορσελάνες, κοσμήματα, ενδύματα, στρατιωτικός εξοπλισμός, παράσημα, βιβλία, αντικείμενα λατρείας και προσωπικά τεκμήρια συνθέτουν ένα μοναδικό πολιτιστικό σύνολο, που αποκαλύπτει πτυχές της καλλιτεχνικής παραγωγής, της καθημερινότητας και της πολιτικής ιστορίας της νεότερης Ελλάδας.
«Η ψηφιοποίηση και η ψηφιακή καταγραφή και τεκμηρίωση, σημείωσε η Υπουργός, των συλλογών των κινητών αντικειμένων του Τατοΐου, που βαίνει σταδιακά προς ολοκλήρωση, σηματοδοτεί, παράλληλα, την ένταξη και την ενσωμάτωσή τους στα πληροφοριακά συστήματα του Εθνικού Αρχείου Μνημείων. Τα τελευταία χρόνια, μετά την ολοκλήρωση της κύριας φάσης ανάπτυξης και απόδοσης των πληροφοριακών αυτών συστημάτων σε παραγωγική χρήση από τις Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, η Ελλάδα έχει πλέον δημιουργήσει όλη την απαραίτητη υποδομή και διαθέτει επιτέλους εν λειτουργία το Εθνικό Αρχείο Μνημείων. Το Εθνικό Αρχείο Μνημείο είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για την ανάπτυξη και εφαρμογή όλων των δημοσίων πολιτικών για την προστασία, συντήρηση, ανάδειξη και αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος της πατρίδας μας. Σημειωτέον ότι η συγκρότησή του προβλεπόταν από τη θέσπιση του ισχύοντος Αρχαιολογικού Νόμου, ήδη, από το 2002. Πρόκειται για ένα πλήρως ψηφιακό Αρχείο για την καταγραφή, τεκμηρίωση, παρακολούθηση, προστασία, διαχείριση και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς της Χώρας, που επιτρέπει στις Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού και στους συνεργαζόμενους φορείς να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή την ταυτότητα, τη θέση και την κατάσταση διατήρησης όλων των στοιχείων της υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς ανά την Επικράτεια, το νομικό και διαχειριστικό καθεστώς τους, καθώς και την προσβασιμότητα και διαθεσιμότητά τους. Η ύπαρξη αυτού του ψηφιακού εργαλείου καθιστά δυνατό τον αναλυτικό και τεκμηριωμένο σχεδιασμό της προστασίας και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς και της εθνικής περιουσίας μέσω της πλήρους αξιοποίησης σύνθετων δεδομένων. Συγχρόνως, επιτρέπει τη συνεχή αναπροσαρμογή της στρατηγικής της διαχείρισης βάσει των εκάστοτε αναγκών σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο κοινωνικό-οικονομικό πλαίσιο. Υπό αυτό το πρίσμα, το Εθνικό Αρχείο Μνημείων αποτελεί σημαντικότατο κεφάλαιο και αφετηρία αναπτυξιακής δυναμικής. Πάνω στη θεμελιώδη αυτή υποδομή ψηφιακών εφαρμογών και περιεχομένου, που δεν είναι στατική αλλά εξελίσσεται, αναβαθμίζεται και επεκτείνεται διαρκώς, το Υπουργείο Πολιτισμού οικοδομεί πλέον ένα δίκτυο διασυνδεδεμένων υπηρεσιών και προϊόντων. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούνται νέες δυνατότητες προβολής και αξιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς παρέχεται πρόσβαση στα πολιτιστικά αγαθά με τρόπους που δεν είναι δυνατοί από τα παραδοσιακά και συμβατικά μέσα. Έτσι, συμβάλλουν καίρια, ώστε η πολιτιστική κληρονομιά να καταστεί πολλαπλασιαστής της τοπικής, περιφερειακής και εθνικής αναπτυξιακής δυναμικής και ανταγωνιστικότητας».
Η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε και στη σημασία τη καταγραφής και τεκμηρίωσης του υλικού: «Η καθ' ύλην αρμόδια Διεύθυνση προχώρησε και συνεχίζει τη συνολική και συστηματική καταγραφή και τεκμηρίωση του συνόλου των αντικειμένων. Μέσω δύο συγχρηματοδοτούμενων έργων, με συνολικό προϋπολογισμό 2,87 εκατομμυρίων ευρώ, προβλέπεται, έως το τέλος του έτους, να έχουν ψηφιοποιηθεί, καταγραφεί και τεκμηριωθεί περισσότερα από 90.000 αντικείμενα των συλλογών του Τατοΐου, από πολυμελή ομάδα ειδικών επιστημόνων και στελεχών του Υπουργείου, με την υποστήριξη εξωτερικών εμπειρογνωμόνων, εγνωσμένου κύρους. Κάθε αντικείμενο αποκτά τη δική του θέση και φωνή σε ένα ευρύτερο αφήγημα που συνδέει το παρελθόν με το παρόν και προσφέρει πολύτιμα εργαλεία για την έρευνα, την εκπαίδευση και τον περαιτέρω πολιτιστικό σχεδιασμό». Με τη σημερινή δημοσιοποίηση της διαδικτυακής πύλης και της έντυπης έκδοσης, μας δίνεται πραγματικά μια εξαιρετική πρόγευση, εξάπτοντας το ενδιαφέρον μας σχετικά με την επικείμενη ολοκληρωμένη και εμπεριστατωμένη παρουσίαση των συλλογών στους νέους μουσειακούς χώρους του κτήματος Τατοΐου, που θα εκτείνονται –πέραν της ανακτορικής έπαυλης– και σε άλλα κτίσματα, καλύπτοντας ποικίλες επιμέρους θεματικές. Είμαι βέβαιη ότι η επικείμενη ολοκλήρωση του συνόλου των εν εξελίξει έργων, που υλοποιούν πέντε συνολικά Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού στο πρώην βασιλικό κτήμα Τατοΐου, θα δικαιώσει απολύτως το σύνολο της προσφοράς τους και τις προσδοκίες όλων μας».
Η Υπουργός κλείνοντας αναφέρθηκε στην έντυπη έκδοση του Υπουργείου Πολιτισμού "Ξεκλειδώνοντας το Τατόι" η οποία περιέχει, συνοπτικά, μέρος των συλλογών του. «Η έκδοση αυτή δίνει στο κοινό τη δυνατότητα να αποκτήσει μια πρώτη επαφή με την άγνωστη έως σήμερα συλλογή αντικειμένων, που πλαισιώνεται από ένα εξίσου άγνωστο αρχείο εγγράφων, φωτογραφιών και άλλων χαρτώων τεκμηρίων, το οποίο ταξινομείται, ψηφιοποιείται και συντηρείται συστηματικά, προκειμένου να αποδοθεί και αυτό, μαζί με τα βιβλία των επιμέρους βιβλιοθηκών των μελών της τέως βασιλικής οικογένειας, στους μελετητές- αρχικά με ψηφιακή πρόσβαση και στη συνέχεια με φυσική. Τη διάσωση, τη μελέτη και την ανάδειξη αυτού του πολύτιμου ιστορικού και πολιτιστικού κεφαλαίου, που συνδέεται άρρηκτα με μια από τις πιο κρίσιμες και συνάμα γόνιμες περιόδους της ελληνικής ιστορίας, η οποία σημαδεύτηκε από τους αγώνες της εθνικής ολοκλήρωσης, τη Μεγάλη Ιδέα, αλλά και τον Εθνικό Διχασμό, τη Μικρασιατική Καταστροφή, τους μεγάλους κοινωνικούς μετασχηματισμούς και τη θεμελίωση του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους, την οφείλουμε στις Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού. Εν προκειμένω, στη Διεύθυνσης Διαχείρισης Εθνικού Αρχείου Μνημείων. Για την καθοριστική συμβολή τους, θα ήθελα να συγχαρώ και να ευχαριστήσω θερμά τα στελέχη της Διεύθυνσης Διαχείρισης Εθνικού Αρχείου Μνημείων στο πρόσωπο της προϊσταμένης της Δρος Μαρίας Ξένης Γαρέζου».
(ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ)
Αποκαθίσταται και αναδεικνύεται ο περίκεντρος ναός, στη Μαξιμιανούπολη
Στην αποκατάσταση και ανάδειξη του περίκεντρου ναού στον αρχαιολογικό χώρο της Μαξιμιανούπολης, σημαίνουσα πόλη της Θράκης, στην πεδιάδα της Ροδόπης, προχωρά το Υπουργείο Πολιτισμού. Το έργο επικεντρώνεται σε τέσσερα κρίσιμα τμήματα του ναού: Το μαρμάρινο τέμπλο, το βόρειο αρκοσόλιο, το νότιο αρκοσόλιο και τη νοτιοδυτική γωνία του νάρθηκα. Κύρια ζητήματα που αντιμετωπίζονται είναι η μέτρια κατάσταση διατήρησης και η κρίσιμη δομική παθολογία του μνημείου, η απώλεια δομικού υλικού, οι παραμορφώσεις και η αστάθεια. Το έργο, προϋπολογισμού 1.500.000 ευρώ, χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ο ναός έφερε γραπτό διάκοσμο, που σώζεται αποσπασματικά και σε χαμηλό ύψος, καθώς και πλούσιο γλυπτό διάκοσμο (τέμπλο, άμβωνας), τμήμα του οποίου διασώζεται στον χώρο. Εντός του ναού έχει εντοπιστεί πλήθος ταφών, που χρονολογούνται μετά τον 11ο αιώνα. Η πόλη καταστράφηκε οριστικά, μετά την επιδρομή του τσάρου Ιωάννη Καλογιάννη. Ωστόσο υπήρξε από τα σημαντικότερα αστικά κέντρα της Θράκης, στη βυζαντινή περίοδο, μαζί με την Αναστασιούπολη–Περιθεώριο.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η ιστορική σημασία της Μαξιμιανούπολης είναι αναμφισβήτητη, παρά το γεγονός ότι γνώρισε ολοκληρωτική καταστροφή και εγκαταλείφθηκε τον 13ο αιώνα. Οι ανασκαφές στον περίκεντρο ναό, εκτός από τα σημαντικά τεκμήρια και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ενός σπουδαίου μνημείου, αποκάλυψαν και έναν ανεπτυγμένο οικισμό, που παρήγαγε πλούσια δείγματα βυζαντινής εφυαλωμένης κεραμικής. Το έργο αφορά στην αποκατάσταση και την ανάδειξη του μνημείου, καθώς και στη συντήρηση του τοιχογραφικού διακόσμου, των δαπέδων και των μαρμάρινων μελών του. Οργανικά τμήματα του ναού αποκαθίστανται, όπως το σύνθρονο, το τέμπλο και ο άμβωνας, ενώ βελτιώνεται η προσβασιμότητά του. Με την ολοκλήρωση του έργου ένα ακόμη σημαντικό μνημείο προστίθεται στον πολιτιστικό χάρτη της Ροδόπης».
Οι εργασίες δομικής αποκατάστασης του βορείου αρκοσολίου περιλαμβάνουν την προστασία των τοιχογραφημένων τμημάτων του, την καθαίρεση σαθρών υλικών και την αναδόμηση του χαμένου κάτω τόξου. Αντίστοιχες εργασίες, δομικής αποκατάστασης, καθαίρεσης, συμπλήρωσης και μερικής αναδόμησης του χαμένου τόξου, γίνονται και στο νότιο αρκοσόλιο. Στη νοτιοδυτική γωνία του νάρθηκα, οι εργασίες αφορούν σε καθαίρεση σαθρών υλικών και εφαρμογή νέων. Με βάση την υδραυλική μελέτη αντιμετωπίζεται η διαχείριση των όμβριων απορροών στον αρχαιολογικό χώρο, ενώ σύμφωνα με την φυτοτεχνική μελέτη επιτυγχάνεται η αποτελεσματική προστασία του μνημείου από την αυτοφυή βλάστηση.
Η Μαξιμιανούπολη (μετέπειτα Μοσυνόπολη) ήταν οχυρωμένη πόλη της αιγαιακής Θράκης, κοντά στη σημερινή Κομοτηνή, κτισμένη στη θέση του αρχαίου οικισμού Παισούλαι. Ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Μαξιμιανό και άκμασε από τον 4ο αι. μ.Χ., με ισχυρά τείχη και σημαντικό εκκλησιαστικό ρόλο, ως έδρα επισκόπου και αργότερα αυτοκέφαλη αρχιεπισκοπή. Από τον 7ο έως τον 9ο αι. εξελίχθηκε σε κέντρο του βυζαντινού θέματος του Βολερού. Στον 11ο αιώνα ανεγέρθηκε ο επισκοπικός ναός με σπάνιο ακανόνιστο εξάγωνο σχήμα, πολυτελή μαρμάρινα και γλυπτά διακοσμητικά στοιχεία, καθώς και βαπτιστήριο. Οι ανασκαφές (1999–2008) αποκάλυψαν το μνημείο, πλήθος ταφών και ευρήματα βυζαντινής κεραμικής (12ος–13ος αι.).
(ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ)
Παρασκευή 17 Οκτωβρίου 2025
Πριν από 113 χρόνια... Η απελευθέρωση του Παγγαίου!
![]() |
| Το Σώμα του Δούκα Ζέρβα στο Παγγαίο |
Εκατόν δεκατρία χρόνια συμπληρώθηκαν από την απελευθέρωση του Παγγαίου από τον οθωμανικό ζυγό. Τέτοιες μέρες, τον Οκτώβριο του 1912, οι Έλληνες της περιοχής αποκτούσαν την ελευθερία τους μετά από πέντε αιώνες σκλαβιάς.
Όπως αναφέρει σε μια καταγραφή του, ο τότε δημοδιδάσκαλος στο Δημοτικό Σχολείο Παλαιοχωρίου Ξενοφών Μαλαμίδης, από την κήρυξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου στις 5 Οκτωβρίου 1912, όλοι οι Έλληνες της επαρχίας Παγγαίου, «με αγωνίαν παρηκολουθούμεν τας επιχειρήσεις και με ανεκλάλητον χαράν επληροφορούμεθα την πρόοδον και τας νίκας των Ελληνικών Στρατευμάτων». Ήδη, όπως αναφέρει, το δεύτερο δεκαήμερο του Οκτωβρίου, οι κάτοικοι της περιοχής άρχισαν να επεξεργάζονται τρόπους για να συμμετάσχουν στον αγώνα για την ελευθερία. Τα πράγματα γίνονταν δυσκολότερα αφού την περιοχή, μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, επιβουλεύονταν και οι Βούλγαροι, οι οποίοι ήδη κατευθύνονταν προς τη Δράμα.
Παρ’ όλα αυτά ομάδα Ελλήνων προσκόπων με αρχηγό τον οπλαρχηγό καπετάν Δούκα Ζέρβα, εγκαταστάθηκε στο Ροδολείβος και είχε επαφή με τον Μητροπολίτη Ελευθερουπόλεως και αργότερα εθνομάρτυρα Γερμανό, προκειμένου να κατευθυνθεί προς την Ελευθερούπολη και να απελευθερώσει ολόκληρη την επαρχία Παγγαίου.
Τις επόμενες ημέρες η Δράμα έπεσε στα χέρια των Βουλγάρων και αυτό ανάγκασε τον Μητροπολίτη Γερμανό να παροτρύνει τον Δούκα Ζέρβα να επισπεύσει την κατάληψη της Ελευθερούπολης για να μην τον προλάβουν οι Βούλγαροι. Παρ’ όλα αυτά ο οπλαρχηγός ήταν επιφυλακτικός μια και δεν είχε ισχυρή δύναμη.
Στα μέσα Οκτωβρίου, Βούλγαροι κομιτατζήδες εισήλθαν στην Καβάλα και άρχισαν να σκοτώνουν και να ληστεύουν πλούσιους Οθωμανούς. Παρακολουθώντας τις εξελίξεις και φοβούμενος μήπως οι Βούλγαροι φθάσουν στην Ελευθερούπολη πριν από τους Έλληνες, ο Μητροπολίτης Γερμανός απέστειλε στο Ροδολείβος τον ιερέα Νικόλαο Οικονόμου, με επιστολή του προς τον Δούκα Ζέρβα για να σπεύσει να καταλάβει την πόλη.
Έτσι, στις 17 Οκτωβρίου, ο οπλαρχηγός ξεκίνησε από το Ροδολείβος με κατεύθυνση την Ελευθερούπολη, και στο πέρασμα του αφόπλιζε τα οθωμανικά αποσπάσματα. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι ότι οι κάτοικοι του Παλαιοχωρίου, μόλις έμαθαν ότι ο Καπετάν Δούκας φτάνει στην περιοχή, αφόπλισαν τους Οθωμανούς και οπλισμένοι πλέον κατευθύνθηκαν στην κεντρική οδό για να προϋπαντήσουν το τμήμα του οπλαρχηγού, και στη συνέχεια όλοι μαζί κατευθύνθηκαν προς την Ελευθερούπολη, όπου, στην τοποθεσία που βρίσκεται σήμερα το στρατόπεδο «Αμβράζη», τους υποδέχθηκαν οι οθωμανικές πολιτικές αρχές και συγκεκριμένα ο έπαρχος, ο οικονομικός έφορος, ο αστυνόμος κλπ, «κομίζοντες άρτον και άλας επί δίσκου, ως και ξίφος ανεστραμμένον». Εκεί βρίσκονταν ο Μητροπολίτης Γερμανός με τους ιερείς που φορούσαν τα άμφια τους, οι μαθητές των σχολείων, η φιλαρμονική μουσική και όλος ο ελληνικός πληθυσμός της πόλης. «Οι κώδωνες της εκκλησίας κρούουν χαρμοσύνως, η φιλαρμονική μουσική παιανίζει τον Εθνικόν Ύμνον και διάφορα εμβατήρια. Οι μαθηταί και μαθήτριαι άδωσι πατριωτικά άσματα. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά κλαίουν από χαρά και ανεκλάλητον ενθουσιασμόν Ελληνικαί σημαίαι ανεπετάσθησαν εις πλείστα οικήματα. Η χαρά του λαού είναι αδύνατον να περιγραφεί», παρατηρεί ο Ξ. Μαλαμίδης.
Στη συνέχεια ο Μητροπολίτης αφού ασπάστηκε τον οπλαρχηγό οδήγησε την πομπή προς το διοικητήριο της πόλης, όπου και ο Καπετάν Δούκας εγκαθίσταται στην μέχρι τότε έδρα του Οθωμανού έπαρχου.
Δυστυχώς, τέσσερις μέρες μετά οι Βούλγαροι που βρίσκονταν στην Καβάλα πληροφορήθηκαν ότι στην Ελευθερούπολη δεν υπάρχει τακτικός στρατός και με μια διμοιρία στρατού έφτασαν στην πόλη και εκδίωξαν τον Καπετάν Δούκα. Μετά από αυτά, τις παραμονές των Χριστουγέννων, έφτασε στην περιοχή ο ελληνικός στρατός που απελευθέρωσε τα χωριά του Παγγαίου, ενώ η Ελευθερούπολη έμεινε στα χέρια των Βουλγάρων μέχρι τις 26 Ιουνίου 1913, οπότε και αποβιβάστηκε ελληνικός στρατός στην Καβάλα για να απελευθερωθεί ολόκληρη η Μακεδονία.
Δευτέρα 29 Σεπτεμβρίου 2025
29 Σεπτεμβρίου - 1 Οκτωβρίου 1941: H σφαγή που αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή στο Παλαιοχώρι Παγγαίου
Αυτές οι ημέρες είναι ημέρες μνήμης για το Παλαιοχώρι Παγγαίου, όπως και για ολόκληρη την Ανατολική Μακεδονία, που λίγο έλειψε να θρηνήσει εκατοντάδες θύματα. Παράλληλα όμως και ημέρες πένθους για τους τέσσερις Παλαιοχωρινούς που έχασαν τη ζωή τους από τα "αντίποινα" του βουλγαρικού στρατού.
Πριν από 84 χρόνια, την 1η Οκτωβρίου 1941 τμήμα του κατοχικού βουλγαρικού στρατού μπήκε στο Παλαιοχώρι και συγκέντρωσε τους άρρενες κατοίκους στην αυλή του Δημοτικού Σχολείου για να τους εκτελέσει, στο πλαίσιο των αντιποίνων για την εξέγερση της Δράμας, που ήταν η πρώτη δράση αντίστασης στην κατεχόμενη Ελλάδα. Δύο πολυβόλα στήθηκαν απέναντι από τους συγκεντρωμένους Παλαιοχωρινούς. Ωστόσο οι διαπραγματεύσεις και η αποφασιστικότητα των κατοίκων του χωριού ματαίωσαν την τελευταία στιγμή την εκτέλεση.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι το Παλαιοχώρι δεν αποτέλεσε στόχο για τους Βουλγάρους. Την προηγούμενη μέρα, στις 30 Σεπτεμβρίου 1941, η βουλγαρική αεροπορία βομβάρδισε την πλατεία του χωριού, σκοτώνοντας τον 60χρονο Σαράντη Τσιπουρόπουλο, και προκαλώντας σημαντικές ζημιές στα σπίτια γύρω από το σημείο που έπεσε η βόμβα. Ο φόρος αίματος που πλήρωσε το Παλαιοχώρι όμως ήταν ακόμη μεγαλύτερος, αφού μια μέρα νωρίτερα, σαν σήμερα, στις 29 Σεπτεμβρίου 1941, εκτελέστηκαν στη Δράμα δια τυφεκισμού οι Κωνσταντίνος Θαλασσούδης, Αριστοτέλης Βαλσαμίδης, 27 ετών και Παύλος Τσελίκης 24 ετών.
Τα γεγονότα αυτά οδήγησαν στο βουνό πολλούς Παλαιοχωρινούς, οι οποίοι και στελέχωσαν τις αντάρτικες ομάδες που συγκροτήθηκαν τον ερχόμενο χειμώνα (1941-1942). Αυτοί οι Παλαιοχωρινοί πρωτοστάτησαν σε όλες τις μάχες ενάντια στους κατακτητές, στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά των Βουλγάρων και, τέλος, στην απελευθέρωση του χωριού το φθινόπωρο του 1944.
Ας μην ξεχνάμε την ιστορία μας...
Τιμή και Δόξα στους τέσσερις νεκρούς Παλαιοχωρινούς!
Τιμή και Δόξα σε όλους όσοι αγωνίστηκαν για την Ελευθερία!
Πέμπτη 17 Οκτωβρίου 2024
112 χρόνια από την απελευθέρωση του Παγγαίου!
![]() |
| Το Σώμα του Δούκα Ζέρβα στο Παγγαίο |
Εκατόν δώδεκα χρόνια συμπληρώθηκαν από την απελευθέρωση του Παγγαίου από τον οθωμανικό ζυγό. Τέτοιες μέρες, τον Οκτώβριο του 1912, οι Έλληνες της περιοχής αποκτούσαν την ελευθερία τους μετά από πέντε αιώνες σκλαβιάς.
Όπως αναφέρει σε μια καταγραφή του, ο τότε δημοδιδάσκαλος στο Δημοτικό Σχολείο Παλαιοχωρίου Ξενοφών Μαλαμίδης, από την κήρυξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου στις 5 Οκτωβρίου 1912, όλοι οι Έλληνες της επαρχίας Παγγαίου, «με αγωνίαν παρηκολουθούμεν τας επιχειρήσεις και με ανεκλάλητον χαράν επληροφορούμεθα την πρόοδον και τας νίκας των Ελληνικών Στρατευμάτων». Ήδη, όπως αναφέρει, το δεύτερο δεκαήμερο του Οκτωβρίου, οι κάτοικοι της περιοχής άρχισαν να επεξεργάζονται τρόπους για να συμμετάσχουν στον αγώνα για την ελευθερία. Τα πράγματα γίνονταν δυσκολότερα αφού την περιοχή, μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, επιβουλεύονταν και οι Βούλγαροι, οι οποίοι ήδη κατευθύνονταν προς τη Δράμα.
Παρ’ όλα αυτά ομάδα Ελλήνων προσκόπων με αρχηγό τον οπλαρχηγό καπετάν Δούκα Ζέρβα, εγκαταστάθηκε στο Ροδολείβος και είχε επαφή με τον Μητροπολίτη Ελευθερουπόλεως και αργότερα εθνομάρτυρα Γερμανό, προκειμένου να κατευθυνθεί προς την Ελευθερούπολη και να απελευθερώσει ολόκληρη την επαρχία Παγγαίου.
Τις επόμενες ημέρες η Δράμα έπεσε στα χέρια των Βουλγάρων και αυτό ανάγκασε τον Μητροπολίτη Γερμανό να παροτρύνει τον Δούκα Ζέρβα να επισπεύσει την κατάληψη της Ελευθερούπολης για να μην τον προλάβουν οι Βούλγαροι. Παρ’ όλα αυτά ο οπλαρχηγός ήταν επιφυλακτικός μια και δεν είχε ισχυρή δύναμη.
Στα μέσα Οκτωβρίου, Βούλγαροι κομιτατζήδες εισήλθαν στην Καβάλα και άρχισαν να σκοτώνουν και να ληστεύουν πλούσιους Οθωμανούς. Παρακολουθώντας τις εξελίξεις και φοβούμενος μήπως οι Βούλγαροι φθάσουν στην Ελευθερούπολη πριν από τους Έλληνες, ο Μητροπολίτης Γερμανός απέστειλε στο Ροδολείβος τον ιερέα Νικόλαο Οικονόμου, με επιστολή του προς τον Δούκα Ζέρβα για να σπεύσει να καταλάβει την πόλη.
Έτσι, στις 17 Οκτωβρίου, ο οπλαρχηγός ξεκίνησε από το Ροδολείβος με κατεύθυνση την Ελευθερούπολη, και στο πέρασμα του αφόπλιζε τα οθωμανικά αποσπάσματα. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι ότι οι κάτοικοι του Παλαιοχωρίου, μόλις έμαθαν ότι ο Καπετάν Δούκας φτάνει στην περιοχή, αφόπλισαν τους Οθωμανούς και οπλισμένοι πλέον κατευθύνθηκαν στην κεντρική οδό για να προϋπαντήσουν το τμήμα του οπλαρχηγού, και στη συνέχεια όλοι μαζί κατευθύνθηκαν προς την Ελευθερούπολη, όπου, στην τοποθεσία που βρίσκεται σήμερα το στρατόπεδο «Αμβράζη», τους υποδέχθηκαν οι οθωμανικές πολιτικές αρχές και συγκεκριμένα ο έπαρχος, ο οικονομικός έφορος, ο αστυνόμος κλπ, «κομίζοντες άρτον και άλας επί δίσκου, ως και ξίφος ανεστραμμένον». Εκεί βρίσκονταν ο Μητροπολίτης Γερμανός με τους ιερείς που φορούσαν τα άμφια τους, οι μαθητές των σχολείων, η φιλαρμονική μουσική και όλος ο ελληνικός πληθυσμός της πόλης. «Οι κώδωνες της εκκλησίας κρούουν χαρμοσύνως, η φιλαρμονική μουσική παιανίζει τον Εθνικόν Ύμνον και διάφορα εμβατήρια. Οι μαθηταί και μαθήτριαι άδωσι πατριωτικά άσματα. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά κλαίουν από χαρά και ανεκλάλητον ενθουσιασμόν Ελληνικαί σημαίαι ανεπετάσθησαν εις πλείστα οικήματα. Η χαρά του λαού είναι αδύνατον να περιγραφεί», παρατηρεί ο Ξ. Μαλαμίδης.
Στη συνέχεια ο Μητροπολίτης αφού ασπάστηκε τον οπλαρχηγό οδήγησε την πομπή προς το διοικητήριο της πόλης, όπου και ο Καπετάν Δούκας εγκαθίσταται στην μέχρι τότε έδρα του Οθωμανού έπαρχου.
Δυστυχώς, τέσσερις μέρες μετά οι Βούλγαροι που βρίσκονταν στην Καβάλα πληροφορήθηκαν ότι στην Ελευθερούπολη δεν υπάρχει τακτικός στρατός και με μια διμοιρία στρατού έφτασαν στην πόλη και εκδίωξαν τον Καπετάν Δούκα. Μετά από αυτά, τις παραμονές των Χριστουγέννων, έφτασε στην περιοχή ο ελληνικός στρατός που απελευθέρωσε τα χωριά του Παγγαίου, ενώ η Ελευθερούπολη έμεινε στα χέρια των Βουλγάρων μέχρι τις 26 Ιουνίου 1913, οπότε και αποβιβάστηκε ελληνικός στρατός στην Καβάλα για να απελευθερωθεί ολόκληρη η Μακεδονία.
Τρίτη 6 Αυγούστου 2024
ΥΠΠΟ: Αποκάλυψη βοτσαλωτού ψηφιδωτού δαπέδου με παράσταση Σατύρων στην Ερέτρια
Κατά τις εργασίες τοποθέτησης του νέου ενιαίου αγωγού ύδρευσης Ερέτριας, στο πλαίσιο έργου του Δήμου Ερέτριας «Αντικατάσταση Δικτύου Ύδρευσης Ερέτριας (υπόλοιπα τμήματα πόλης)» ενταγμένου στο Ε.Π. «Υποδομές Μεταφορών, Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη 2014-2020» (ΟΠΣ 500157), το οποίο παρακολουθείται από εξειδικευμένο προσωπικό της ΕΦΑ Ευβοίας (2ο υποέργο), εντοπίστηκε στην πόλη της Ερέτριας τμήμα οικίας της υστεροκλασικής περιόδου (μέσα 4ου αι. π.Χ.), που σώζει βοτσαλωτό δάπεδο με κεντρική παράσταση δύο Σατύρων.
Το εν λόγω κτήριο βρίσκεται στον πυρήνα του αστικού ιστού της αρχαίας πόλης, πλησίον του ιερού Δαφνηφόρου Απόλλωνα, της «Συνοικίας των Παναθηναϊκών Αμφορέων» και της «Οικίας των Μωσαϊκών», όπου έχουν ερευνηθεί κατά το παρελθόν οικίες του 4ου αι. π.Χ., που κοσμούνται σε πολλές περιπτώσεις με περίτεχνα βοτσαλωτά ψηφιδωτά δάπεδα.
Κατά την ανασκαφική έρευνα αποκαλύφθηκε ένα τετράπλευρο δωμάτιο σχεδόν τετράγωνης κάτοψης, με εσωτερικές διαστάσεις 3,50μ. x 3,55μ., το οποίο ορίζεται στα νότια και ανατολικά από τοίχους. Στις υπόλοιπες πλευρές (βόρεια και δυτική) δεν κατέστη δυνατή η αποκάλυψη των τοίχων του δωματίου, λόγω της περιορισμένης έκτασης του ανασκαφικού σκάμματος και της ύπαρξης του οδοστρώματος δημοτικής οδού.
Στο εσωτερικό του δωματίου ερευνήθηκε ψηφιδωτό δάπεδο κατασκευασμένο από φυσικά βότσαλα, μικρού μεγέθους και λευκού χρώματος, το οποίο σώζει ένα κεντρικό μετάλλιο, διαμέτρου 1,13μ., με παράσταση Σατύρων. Απεικονίζονται δυο ανδρικές μορφές με ζωόμορφα χαρακτηριστικά (ουρά, κέρατα, μυτερά αυτιά). Ο ένας είναι νεαρής ηλικίας και παίζει διπλό αυλό, ενώ ο άλλος είναι γενειοφόρος, μεγαλύτερης ηλικίας, και πιθανότατα χορεύει στους ρυθμούς της μουσικής. Για την απόδοση των χαρακτηριστικών του προσώπου ή λεπτομερειών του σώματος έχουν χρησιμοποιηθεί βότσαλα διαφόρων χρωμάτων (λευκό, μαύρο, κόκκινο, κίτρινο) με χαρακτηριστικότερη την απόδοση των μαλλιών με βότσαλα κίτρινου χρώματος, που προσδίδουν ρεαλισμό και ζωντάνια στις μορφές της παράστασης.
Κατά μήκος της βόρειας, ανατολικής και δυτικής πλευράς του δωματίου, αποκαλύφθηκε ένα υπερυψωμένο δάπεδο από κονίαμα, πλάτους 0,935μ. και ύψους 2–3 περίπου εκατοστών, κατασκευή που χρησίμευε για την τοποθέτηση κλινών ή ανακλίντρων, στοιχείο το οποίο βρίσκεται συχνά σε κατοικίες της ίδιας περιόδου στην Ερέτρια (Δυτική Συνοικία, Οικία Μωσαϊκών) και οδηγεί στην ταύτιση του χώρου με ανδρώνα, όπου τελούνταν συνεστιάσεις και συμπόσια. Μάλιστα, η παράσταση των Σατύρων που βρίσκονται σε εύθυμη διάθεση, διασκεδάζοντας υπό τους ήχους της μουσικής, συνδέεται και νοηματικά με τη χρήση του χώρου, ο οποίος προοριζόταν για τις γιορτές που λάμβαναν χώρα στην οικία.
Μετά την εγκατάλειψή του, στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες (5ος-6ος αιώνας μ.Χ.), ο χώρος χρησιμοποιήθηκε ως νεκροταφείο, όπως συνάγεται από τον εντοπισμό πέντε (5) τάφων (4 κεραμοσκεπείς και 1 απλός λάκκος), οι οποίοι είχαν διανοιχθεί μέσα την επίχωση του δωματίου και σε κάποιες περιπτώσεις είχαν παρεισφρήσει και διαταράξει δάπεδο, καθώς και ακόμη πέντε (5) τάφων (4 κεραμοσκεπείς και 1 απλός λάκκος) της ίδιας περιόδου στα νότια (εξωτερικά) του δωματίου.
Μετά την ολοκλήρωση της ανασκαφικής έρευνας και την πρώτη εκτίμηση των αρχαιολογικών δεδομένων, η οικία και το βοτσαλωτό ψηφιδωτό δάπεδο πιθανότατα χρονολογούνται μετά τα μέσα του 4ο αι. π.Χ., την εποχή που εμφανίζονται οι πολυτελείς ιδιωτικές οικίες στην αρχαία Ερέτρια και ακολουθούν τον γνωστό αρχιτεκτονικό τύπο με την κεντρική περίστυλη αυλή, γύρω από την οποία αναπτύσσονται οι ιδιωτικοί χώροι της οικογένειας και οι δημόσιοι χώροι για τις επίσημες περιστάσεις και την πραγματοποίηση συμποσίων. Παρόμοια βοτσαλωτά δάπεδα από την «Οικία των Μωσαϊκών» έχουν χρονολογηθεί περί το 360-350 π.Χ.
Κατόπιν ομόφωνης γνωμοδότησης του τοπικού Συμβουλίου Μνημείων Στερεάς Ελλάδας κατά την αρ. 3/26-6-2024 Συνεδρίασή του, αποφασίστηκε η προσωρινή κατάχωση του δαπέδου για λόγους προστασίας και η τροποποίηση της διέλευσης του αγωγού ύδρευσης, ώστε αυτό να μην θίγεται κατ' οιονδήποτε τρόπο και να αναδειχθεί μελλοντικά.
Η ΕΦΑ Ευβοίας, λαμβάνοντας υπόψη την άριστη κατάσταση διατήρησης του βοτσαλωτού ψηφιδωτού δαπέδου και την μοναδικότητα της παράστασης του κεντρικού μεταλλίου, προέβη καταρχάς σε άμεσες εργασίες στερέωσης και καθαρισμού αυτού από Συντηρητές της Υπηρεσίας, ενώ παράλληλα έχει ληφθεί μέριμνα ώστε το νέο αυτό αρχαιολογικό σύνολο να ενταχθεί προς ανάδειξη στη «Μελέτη ενοποίησης των μνημείων του αρχαιολογικού χώρου Ερέτριας», που εκπονήθηκε με χρηματοδότηση του Ε.Π. «Στερεά Ελλάδα 2014-2020» και πρόκειται να εξεταστεί από το ΚΑΣ.
(Δελτίο Τύπου Υπουργείου Πολιτισμού)
Έργα 40 εκ. ευρώ εκτελούνται από το Υπουργείο Πολιτισμού στις περιφερειακές ενότητες Έβρου και Δράμας
Αυτοψίες στα έργα που εκτελεί το Υπουργείο Πολιτισμού στις Περιφερειακές Ενότητες Έβρου και Δράμας πραγματοποίησε η Υπουργός Πολιτισμού, ξεκινώντας από το τέμενος Βαγιαζήτ, στο Διδυμότειχο, εμβληματικό μνημείο και ένα από τα πλέον σημαντικά μνημεία της Oθωμανοκρατίας, το οποίο εγκαινιάστηκε, σύμφωνα με την επιγραφή της εισόδου του, το Μάρτιο του 1420. Καλύπτει έκταση σχεδόν ενός στρέμματος και αποτελείται από μια τετραγωνικής κάτοψης αίθουσα προσευχής και έναν μιναρέ στη δυτική γωνία. Η πυρκαγιά που εκδηλώθηκε στις 22 Μαρτίου 2017 κατέστρεψε την στέγη του Τεμένους καθιστώντας επιτακτική την πλήρη αποκατάστασή του. Η προηγούμενη επιστέγαση της δρύινης στέγης, με φύλλα μολύβδου συνέτεινε στην εξαιρετική μνημειακότητά του, ενώ η περίπλοκη διάρθρωση του σκελετού της καθιστά το μνημείο ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά ξύλινα μνημεία, στην Ευρώπη. Σειρά διαβρωτικών φαινομένων, άστοχες παλαιότερες επεμβάσεις, κυρίως στον περιβάλλοντα χώρο, η αποσύνθεση και πτώση στο εσωτερικό της στέγης της μονωτικής πηλοκονίας κατέστησαν αναγκαία σειρά προκαταρκτικών επεμβάσεων. Το Τέμενος πρόκειται να αποκατασταθεί στα πρότυπα της τελευταίας φάσης του, των αρχών του 20ου αιώνα, με παράλληλη ανάδειξη στοιχείων προηγούμενων φάσεων, ώστε να είναι αναγνώσιμη η δομική ιστορία του μνημείου, όπως και οι επεμβάσεις που έγιναν σε διάφορες χρονικές περιόδους.
Μετά την επίσκεψη στο Μνημείο, πραγματοποιήθηκε ευρεία σύσκεψη υπό την Υπουργό Πολιτισμού, παρουσία του Περιφερειάρχη Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Χριστόδουλου Τοψίδη, του Γενικού Γραμματέα Πολιτισμού Γιώργου Διδασκάλου, του Αντιπεριφερειάρχη Έβρου Ευάγγελου Πουλιλιού, του Δημάρχου Διδυμοτείχου Ρωμύλου Χατζηγιαννόγλου και των αρμόδιων υπηρεσιακών στελεχών του ΥΠΠΟ, προκειμένου να εξεταστεί το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των έργων αποκατάστασης του μνημείου.
Σε δηλώσεις της, αμέσως μετά την ολοκλήρωση της σύσκεψης η Λίνα Μενδώνη, τόνισε την ανάγκη να τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα, ώστε οι εργασίες αποκατάστασης του Τεμένους να έχουν ολοκληρωθεί στις 31 Δεκεμβρίου 2025. «Όπως γνωρίζετε», επισήμανε η Υπουργός, «το Τέμενος Βαγιαζήτ και η αποκατάστασή του είναι μία από τις προτεραιότητες του Υπουργείου Πολιτισμού και ένα από τα εμβληματικά έργα, τα οποία χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης, με προϋπολογισμό περίπου 13.500.000 εκατομμύρια ευρώ. Είναι ένα μνημείο το οποίο αντιμετώπισε καθυστερήσεις και πολύ μεγάλες δυσκολίες από το 2017 και μετά. Αλλά αυτά ανήκουν στο παρελθόν. Σήμερα, με την συμμετοχή του Περιφερειάρχη, του Αντιπεριφερειάρχη, του Δημάρχου, και όλων των αρμοδίων Διευθύνσεων του Υπουργείου Πολιτισμού και των αναδόχων των έργων, οι οποίοι έχουν ήδη εγκατασταθεί, ελέγξαμε το χρονοδιάγραμμα, το οποίο θα πρέπει να τηρηθεί απαρέγκλιτα, ώστε οι εργασίες στο μνημείο να έχουν ολοκληρωθεί στις 31.12.2025 που είναι και το όριο, το οποίο θέτει το Ταμείο Ανάκαμψης. Είναι ένα έργο σύνθετο, στο οποίο εμπλέκονται πολλοί και η αποκατάστασή του είναι ειδικών απαιτήσεων. Είναι ένα έργο το οποίο απαιτεί μεγάλη προσοχή, απαιτεί κεντρικό συντονισμό και για αυτό στις 7 Αυγούστου θα είμαι ξανά εδώ».
Αποκατάσταση τριών μεταβυζαντινών εκκλησιών στον Έβρο
Στη συνέχεια η Υπουργός, πραγματοποίησε αυτοψία στους μεταβυζαντινούς Ναούς του Αγίου Αθανασίου στους Μεταξάδες (17ος αι.), του Αγίου Αθανασίου στο Αλεποχώρι (18ος αι.), του Αγίου Παντελεήμονα στο Παλιούρι (18ος αι.). Οι εργασίες αποκατάστασης των ναών, οι οποίοι έχουν εξαιρετικά ενδιαφέροντα τοιχογραφικό διάκοσμο, και η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου τους εκτελούνται από την Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Εβρου, με προϋπολογισμό 1.000.000 ευρώ και πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.
Ταφικό Μνημείο της Μικρής Δοξιπάρας-Ζώνης
Στην αυτοψία στον Ταφικό Τύμβο της Μικρής Δοξιπάρας-Ζώνης η Λίνα Μενδώνη ενημερώθηκε για τις εργασίες αποκατάστασης του «τύμβου», ο οποίος επαναφέρει τον χώρο στην αρχική του εικόνα, με την αποκατάσταση της γεωμετρίας του τύμβου, προστατεύει τα ευρήματα και δημιουργεί έναν μοναδικό μουσειακό χώρο, ο οποίος θα αποδίδει την εικόνα τη στιγμή της ολοκλήρωσης της ανασκαφικής έρευνας. Στην ανασκαφή ερευνήθηκαν τέσσερις λάκκοι με υπολείμματα καύσεων τριών ανδρών και μιας γυναίκας, μαζί με πολυάριθμα αντικείμενα, πήλινα, γυάλινα και χάλκινα αγγεία, χάλκινοι λυχνοστάτες και λυχνάρια, χάλκινα φανάρια, όπλα, κοσμήματα, ξύλινα κιβωτίδια κ.ά. Οι πέντε ταφικές άμαξες ενταφιάστηκαν στον ίδιο χώρο μαζί με τα υποζύγιά τους. Δίπλα τους τάφηκαν άλλα πέντε άλογα. Σε όλες τις άμαξες διατηρούνται τα μεταλλικά λειτουργικά και διακοσμητικά στοιχεία, ενώ σε δύο από αυτές διατηρούνται και αποτυπώματα των ξύλινων τμημάτων τους.
«Το Υπουργείο Πολιτισμού», δήλωσε η Λίνα Μενδώνη, μετά την αυτοψία, «σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, όσον αφορά στους πόρους του ΕΣΠΑ, και αυτοτελώς ως προς τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, υλοποιεί στην Π.Ε. Έβρου, έργα προϋπολογισμού σχεδόν 40 εκατομμύριων ευρώ. Είναι η πρώτη φορά που γίνεται στις υποδομές του Πολιτισμού, συνολικά, συντονισμένα και μεθοδικά, ένα τόσο πολύ μεγάλο έργο, ιδιαίτερα στον Έβρο. Ο Τύμβος της Δοξιπάρας είναι ένα εμβληματικό έργο. Η αρχαιολογική σκαπάνη αποκάλυψε αυτό το μοναδικό εύρημα για τα ελληνικά δεδομένα, περίπου 20 χρόνια πριν. Σήμερα, είμαστε πιο κοντά από ποτέ στην υλοποίηση του έργου αποκατάστασης και ανάδειξης. Υπάρχει ο ανάδοχος, ο οποίος βρίσκεται στη διαδικασία έκδοσης οικοδομικής άδειας, για να ξεκινήσει το έργο της κατασκευής του Τύμβου, έτσι όπως ήταν πριν από την ανασκαφή. Αποκαθίσταται ένας αρχαιολογικός χώρος, ένας πάρα πολύ σημαντικός πολιτιστικός πόλος για την περιοχή του Βορείου Έβρο, και συγχρόνως, ένας αναπτυξιακός πόρος για την περιοχή, έχοντας όλες τις προϋποθέσεις να αναδειχθεί σε χώρο μεγάλης επισκεψιμότητας. Σήμερα, φτάσαμε να έχουμε ένα ορατό μέλλον. Εκτός απροόπτου όλα τα έργα θα συνεχιστούν σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, ώστε πλέον να αποδοθεί ο συγκεκριμένος αρχαιολογικός χώρος στην τοπική κοινωνία».
Στρατόπεδο Ανδρικάκη- Τέμενος Αράπ-Τζαμί – Ι.Ν. Αγίας Σοφίας
Στη Δράμα η Υπουργός Πολιτισμού, επικεφαλής κλιμακίου του ΥΠΠΟ, πραγματοποίησε αυτοψίες στα έργα πολιτισμού που εκτελούνται από τις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού. Η Λίνα Μενδώνη επισκέφθηκε το στρατόπεδο Ανδρικάκη, στα κτήρια του οποίου προβλέπεται να φιλοξενηθούν οι εγκαταστάσεις του Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας, ως μέρος ενός ευρύτερου Κέντρου Οπτικοακουστικών Τεχνών.
Στη σύσκεψη εργασίας, στο Δημαρχείο της Δράμας, παρουσιάστηκαν στην Υπουργό οι μελέτες του έργου, οι οποίες εκπονήθηκαν, με χορηγία της εταιρείας Raycap του αείμνηστου Κώστα Αποστολίδη.
Όπως τόνισε, η Υπουργός, «η δημιουργία του Κέντρου Οπτικοακουστικής Βιομηχανίας στο Στρατόπεδο Ανδρικάκη είναι έργο όχι απλώς καινοτόμο και πρωτοποριακό, αλλά ένας τεράστιος αναπτυξιακός μοχλός για τη Δράμα, την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης, ολόκληρη τη Βόρειο Ελλάδα. Όταν ολοκληρωθεί θα έχουν δημιουργηθεί προϋποθέσεις μοναδικές για την ανάπτυξη της πολιτιστικής και δημιουργικής βιομηχανίας στον ελλαδικό χώρο. Σήμερα έγινε η αναγκαία συντονιστική παρέμβαση, ώστε να δρομολογήσουμε τα επόμενα βήματα, να φτιάξουμε τον οδικό χάρτη για τις επόμενες ενέργειες, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ώστε το συντομότερο δυνατόν να ολοκληρωθούν και οι μελέτες εφαρμογής, ώστε να ξεκινήσει σταδιακά, η ένταξη των χώρων έτσι όπως τους υποδεικνύουν οι μελετητές σε συγκεκριμένο χρηματοδοτικό πρόγραμμα». Το έργο θα κατασκευαστεί σταδιακά με την α' φάση να περιλαμβάνει τα 4 κτίρια στο στρατόπεδο, που πρόκειται να καλύψουν τις ανάγκες του Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας, και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου. Η πρώτη φάση του έργου χρηματοδοτείται από την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης με το ποσό των 6.000.000 ευρώ.
Στη σύσκεψη μετείχαν ο Βουλευτής Ν.Δ. Νομού Δράμας Δ. Κυριαζίδης, ο Περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης Χριστόδουλος Τοψίδης, ο Αντιπεριφερειάρχης Δράμας Μιχάλης Μουρβετίδης, ο Δημάρχος Δράμας Γιώργος Παπαδόπουλος, εκπρόσωποι του Υπερταμείου και της ΕΤΑΔ, της εταιρείας Raycap, του Τμήματος Κινηματογράφου του Α.Π.Θ., του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, του Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας, και υπηρεσιακοί παράγοντες του ΥΠΠΟ.
Κατά την περιοδεία της στη Δράμα, η Υπουργός Πολιτισμού, πραγματοποίησε αυτοψία στο Τέμενος Αράπ Τζαμί, όπου οι εργασίες αποκατάστασης του μνημείου υλοποιούνται από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών με συνολικό προϋπολογισμό 1.500.000 ευρώ και χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Η Υπουργός, έδωσε οδηγίες για τον συντονισμό των ενεργειών που αφορούν στη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου και θα συμβάλλουν στην ανάδειξη της πρόσοψης του Μνημείου.
Η Λίνα Μενδώνη, επισκέφτηκε και τον Ιερό Ναό της Αγίας Σοφίας στη Δράμα, όπου η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δράμας υλοποιεί ένα αποκατάστασης του Ναού, προϋπολογισμού 600.000 ευρώ. Κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκαλύφθηκε παλαιοχριστιανική Βασιλική και παρεκκλήσιο, στα θεμέλια του υφιστάμενου Ναού. Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 1.500.000 ευρώ, συνεχίζεται στην επόμενη προγραμματική περίοδο- βάσει των νέων δεδομένων. Δόθηκαν οδηγίες από την Υπουργό στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Δράμας και στη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, να προχωρήσουν με ταχείς ρυθμούς στην επικαιροποίηση των μελετών για την απρόσκοπτη συνέχεια του έργου.
(Δελτίο Τύπου Υπουργείου Πολιτισμού)















