Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2020

Επέτειος απελευθέρωσης του Παγγαίου


 

Τελετή αποκατάστασης της ιστορικής οικίας Παύλου Μελά


Τελετή για την αποκατάσταση της ιστορικής οικίας του Παύλου Μελά στην Κηφισιά διοργανώνει το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας την Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2020, στις 20.30, ανήμερα της συμπλήρωσης 116 ετών από το θάνατο του εθνικού Ήρωα. Η οικία έχει μεταβιβαστεί στην κυριότητα του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας ύστερα από δωρεά που έκανε η κ. Ναταλία Ιωαννίδου. 

Την τελετή θα τιμήσουν με την παρουσία τους η Α.Ε. Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Κατερίνα Σακελλαροπούλου και ο Πρόεδρος της Βουλής κ. Κωνσταντίνος Τασούλας, Υπουργοί, Βουλευτές και εκπρόσωπος της Πολιτικής και Στρατιωτικής Ηγεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις προβλέψεις του ΕΟΔΥ στο πλαίσιο της υγειονομικής προστασίας.  

Οι πρώτες ενέργειες για την αποκατάσταση της οικίας, σύμφωνα με τα αρχικά σχέδιά του, έγιναν τον Αύγουστο του 2019, ολοκληρώθηκαν οι σχετικές διαδικασίες και από τον Φεβρουάριο άρχισαν οι εργασίες αποκατάστασης της έπαυλης.

Η Οικία Μελά θα λειτουργήσει ως ένα μνημείο ζωντανής ιστορίας ώστε οι νεώτερες γενιές να γνωρίσουν τον άνθρωπο, τον οικογενειάρχη, τον Εύελπι, τον Έλληνα αξιωματικό, τον μάρτυρα του Μακεδονικού Αγώνα Παύλο Μελά, μέσα από τα προσωπικά του αντικείμενα, τα οποία δωρίστηκαν από τους συγγενείς του. 

Για την ολοκλήρωση του έργου υπήρξε συνεργασία μεταξύ των Υπουργείων Εθνικής Άμυνας, Οικονομικών και Πολιτισμού & Αθλητισμού ώστε να τεθεί σε εφαρμογή η επικαιροποιημένη μελέτη αποκατάστασης από την ομάδα της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Δράμας «Κύκλωψ», που κάλυψε με χορηγία της το κόστος των εργασιών αποκατάστασης του μνημείου.

Η τελετή αποκατάστασης της Οικίας Μελά και η λειτουργία της ως Εθνικού Μνημείου θα μεταδοθεί σε απευθείας σύνδεση από την ιστοσελίδα του ΥΠΕΘΑ www.mod.mil.gr  




Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου 2020

29 Σεπτεμβρίου - 1 Οκτωβρίου 1941: H σφαγή που αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή στο Παλαιοχώρι Παγγαίου.

 Αυτές οι ημέρες είναι ημέρες μνήμης για το Παλαιοχώρι Παγγαίου, όπως και για ολόκληρη την Ανατολική Μακεδονία, που λίγο έλειψε να θρηνήσει εκατοντάδες θύματα. Παράλληλα όμως και ημέρες πένθους για τους τέσσερις Παλαιοχωρινούς που έχασαν τη ζωή τους από τα "αντίποινα" του βουλγαρικού στρατού.

Πριν από 79 χρόνια, την  1η Οκτωβρίου 1941 τμήμα του κατοχικού βουλγαρικού στρατού μπήκε στο Παλαιοχώρι και  συγκέντρωσε τους άρρενες κατοίκους στην αυλή του Δημοτικού Σχολείου για να τους εκτελέσει, στο πλαίσιο των αντιποίνων για την εξέγερση της Δράμας, που ήταν η πρώτη δράση αντίστασης στην κατεχόμενη Ελλάδα. Δύο πολυβόλα στήθηκαν απέναντι από τους συγκεντρωμένους Παλαιοχωρινούς. Ωστόσο οι διαπραγματεύσεις και η αποφασιστικότητα των κατοίκων του χωριού ματαίωσαν την τελευταία στιγμή την εκτέλεση. 

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι το Παλαιοχώρι δεν αποτέλεσε στόχο για τους Βουλγάρους. Την προηγούμενη μέρα, στις 30 Σεπτεμβρίου 1941, η βουλγαρική αεροπορία βομβάρδισε την πλατεία του χωριού, σκοτώνοντας τον 60χρονο Σαράντη Τσιπουρόπουλο, και προκαλώντας σημαντικές ζημιές στα σπίτια γύρω από το σημείο. Ο φόρος αίματος που πλήρωσε το Παλαιοχώρι όμως ήταν ακόμη μεγαλύτερος, αφού μια μέρα νωρίτερα, σαν σήμερα, στις 29 Σεπτεμβρίου 1941, εκτελέστηκαν στη Δράμα δια τυφεκισμού οι Κωνσταντίνος Θαλασσούδης, Αριστοτέλης Βαλσαμίδης, 27 ετών και Παύλος Τσελίκης 24 ετών.      

Τα γεγονότα αυτά οδήγησαν στο βουνό πολλούς Παλαιοχωρινούς, οι οποίοι και στελέχωσαν τις αντάρτικες ομάδες που συγκροτήθηκαν  τον ερχόμενο χειμώνα (1941-1942). Αυτοί οι Παλαιοχωρινοί πρωτοστάτησαν σε όλες τις μάχες ενάντια στους κατακτητές, στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά των  Βουλγάρων και, τέλος, στην απελευθέρωση του χωριού. 

Ας  μην ξεχνάμε την ιστορία μας...

 Τιμή και Δόξα στους τέσσερις νεκρούς Παλαιοχωρινούς!

Τιμή και Δόξα σε όλους όσοι αγωνίστηκαν για την Ελευθερία!




Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου 2020

Το κέρινο ομοίωμα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη σε εξέλιξη

Το 2021 που έρχεται  είναι μια επετειακή  χρονιά για την Ελλάδα. Tο μουσείο κέρινων ομοιωμάτων του Θεόδωρου Κοκκινίδη, μέσα από την δημιουργία, τιμά τους ήρωες του 1821.Πρώτο έργο, το ομοίωμα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, βρίσκεται σε εξέλιξη.

www.kerinaomoiomata.gr

Μουσείο κέρινων ομοιωμάτων Θεόδωρου Κοκκινίδη

Κηπιά Καβάλας

Επικ.6937803780-2592110501

Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2020

Καλή σχολική χρονιά!

 


Άγιος Αριστείδης, ο Φιλόσοφος και Απολογητής


Μέσα στη χορεία των μαρτύρων, αγωνιστών της Πίστεως κατά τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους συναντούμε και τον φιλόσοφο Άγιο Αριστείδη, που είναι γνωστός στην εκκλησιαστική ιστορία από την απολογία την οποία παρέδωσε στο Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό, η οποία αποτελεί και την αρχαιότερη σωζόμενη απολογία.

Του Αριστείδη Χρ. Μεντίζη

Δημοσιογράφου - ιστορικού ερευνητή

Ο Άγιος Αριστείδης ήταν Αθηναίος ευπατρίδης, φιλόσοφος, με καταγωγή από αριστοκρατική οικογένεια, και έζησε στις αρχές του 2ου μ.Χ. αιώνα, επί αυτοκρατορίας Αδριανού. Ο Αριστείδης υπήρξε διαπρεπής φιλόσοφος. Είχε σπουδάσει κλασική φιλοσοφία στην περίφημη Φιλοσοφική Σχολή των Αθηνών. Ωστόσο, η παρουσία αλλά και το πύρινο κήρυγμα των επιφανών ιεραρχών των Αθηνών, του Αγίου Ιεροθέου και του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, παρακίνησαν τον φιλόσοφο Αριστείδη, ο οποίος υπήρξε περίδοξος και ευπειθέστατος μαθητής τους, στο να μεταστραφεί στον Χριστιανισμό, και να αναδειχθεί σύντομα σε φλογερό κήρυκα του λόγου του Θεού και σε ένθερμο υπερασπιστή του Χριστιανισμού.

Συνέβαλε αποφασιστικά στην εδραίωση και διάδοση του μηνύματος της χριστιανικής αλήθειας. Γι’ αυτό και ο σοφός Αθηναίος χριστιανός φιλόσοφος ανέλαβε με παρρησία την υπεράσπιση των διωκομένων χριστιανών. Σκοπός της περίφημης αυτής απολογίας, ήταν να αποκρούσει τις άδικες και αήθεις κατηγορίες που εκτοξεύονταν εναντίον των χριστιανών, αλλά και να τονίσει την υπεροχή του Χριστιανισμού και του ήθους των χριστιανών σε σύγκριση με τις άλλες θρησκείες.

Έχοντας βαθιά γνώση τόσο της Αγίας Γραφής όσο και των κυρίαρχων φιλοσοφικών ρευμάτων της εποχής εκείνης, καταπολέμησε με τον απολογητικό του λόγο την πλάνη των ειδώλων και στηλίτευσε με πειστική επιχειρηματολογία τη λατρεία των ψεύτικων θεών, αλλά και τον έκλυτο βίο των ειδωλολατρών. Παράλληλα κάλεσε αυτούς που αμφισβητούν την ορθότητα της χριστιανικής αλήθειας, να μελετήσουν τον λόγο του Θεού μέσα από την Αγία Γραφή και να σταματήσουν τους διωγμούς εναντίον των χριστιανών.

Η ακλόνητη πίστη του Αγίου και ο διαρκής αγώνας του υπέρ των διωκομένων χριστιανών δημιούργησαν έντονη δυσφορία και αγανάκτηση στον Ρωμαίο αυτοκράτορα, ο οποίος αποφάσισε τη δίωξή του. Ο Άγιος μετέβη στη Ρώμη για να απολογηθεί, αλλά στη συνέχεια μεταφέρθηκε στην Αθήνα, όπου υπεβλήθη σε βασανιστήρια χωρίς όμως να πτοείται. Αψηφώντας και τον ίδιο ακόμη τον θάνατο, οδηγήθηκε από τους Ρωμαίους στην κοίλη της αγοράς των Αθηνών, όπου και υπέστη τον δι’ αγχόνης μαρτυρικό θάνατο στις 13 Σεπτεμβρίου του 120 ή του 134 μ.Χ.. Τη μέρα αυτή (13 Σεπτεμβρίου) η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά και εορτάζει την πανίερη μνήμη του. Πρέπει δε να σημειωθεί πως ο Ιερώνυμος έγραψε εγκώμιο για τον Άγιο Αριστείδη και τον χαρακτηρίζει Ισαπόστολο.

Η φλογερή πίστη και το αγωνιστικό φρόνημα του Αγίου υμνούνται και μέσα από την Ακολουθία του, την οποία συνέγραψε το 1990 ο Μέγας Υμνογράφος της των Αλεξανδρέων Εκκλησίας Δρ. Χαραλάμπης Μ. Μπούσιας, ο οποίος το 2006 συνέγραψε τον Παρακλητικό Κανόνα και το 2009 τους Χαιρετιστήριους Οίκους προς τιμήν του Αγίου.

Η «Περί Θεοσεβείας» Απολογία

Το κείμενο της Απολογίας είχε απολεσθεί, αλλά στα τέλη του 19ου αιώνα βρέθηκε σε Συριακή μετάφραση στον Κώδικα 16 της Μονής της Αγίας Αικατερίνης στο Όρος Σινά. Η ύπαρξη μεταφράσεων, αλλά και η ενσωμάτωσή της στο βίο Βαρλαάμ και Ιωάσαφ, δεικνύει πως προφανώς ήταν αρκετά διαδεδομένη για την εποχή, και έγινε το όργανο για τη μετάδοση του Χριστιανισμού σε πολλά έθνη.

Η Απολογία του Αγίου Αριστείδη χωρίζεται σε κεφάλαια. Αρχίζει την απολογία του με βάση την απόδειξη του ζητήματος της μονοθεΐας, την οποία προσδιορίζει μέσα από την αρμονία του κόσμου και διαχωρίζει τη θρησκευτική συμπεριφορά των ανθρώπων με βάση την πίστη τους σε χριστιανούς, ιουδαίους και ειδωλολάτρες. Επικρίνει τους ειδωλολάτρες λέγοντας πως χειρότεροι όλων είναι οι Αιγύπτιοι, που προσκυνούν ακόμη και ζώα. Όσον αφορά τους ιουδαίους τονίζει πως παρότι έφτασαν κοντά αφού «υπέρ πάντων λατρεύουν Θεόν και όχι τα έργα του» και αυτοί τελικά παραπλανήθηκαν και όρισαν να τηρούν και τυπικές διατάξεις. Έτσι προτάσσει την ανωτερότητα της Χριστιανικής πίστεως που κατέχει την καθαρή περί Θεού ιδέα, την καθαρότητα του βίου, τα φιλάνθρωπα αισθήματα των χριστιανών και επιτίθεται κατά των διωγμών, που τους θεωρεί αδικαιολόγητους. Προβάλλεται η ανώτερη ηθική του Θεού των χριστιανών, ο οποίος δε ζητεί αιματηρές θυσίες, δεν πράττει βαρέα αμαρτήματα, ούτε επιθυμεί τον πόλεμο. Όπως αναφέρει, οι θεοί των ειδωλολατρών αποτελούν κατασκευάσματα και γι αυτό οι άνθρωποι καλούνται να βρουν το δημιουργό των κατασκευασμάτων, δηλαδή τον αληθινό Θεό. Στον επίλογο του, θεωρεί πως τελικά πηγή της επιθετικότητας των Εθνικών είναι η προσπάθεια συγκάλυψης της ανηθικότητάς τους.

Στην Απολογία του ο Άγιος Αριστείδης εντυπωσιάζει τον αναγνώστη διότι πλέον εισέρχεται σε ένα τελείως διαφορετικό συγγραφικό κλίμα. Η απλοϊκή επιχειρηματολογία είναι χαρακτηριστικό του έργου του, το οποίο όμως δεν είναι ξένο προς τη στωική ηθική και την πλατωνική-αριστοτελική σκέψη, θέλοντας έτσι να δείξει στον αυτοκράτορα ότι τα επιχειρήματά του τα αντλεί από τον οικείο, σε αυτόν, φιλοσοφικό χώρο. Για αυτό και από την αρχή προσπαθεί να δημιουργήσει κλίμα ευμενούς επικοινωνίας με τον Αυτοκράτορα, χρησιμοποιώντας στοιχεία της εγγενούς φιλοσοφίας. Ο Άγιος Αριστείδης στην Απολογία του είναι ειλικρινής και δίκαιος στις κρίσεις του και στηρίζεται σε πολλά σημεία στην απολογητική του Αποστόλου Παύλου, όπως διαφαίνεται μέσα από τις επιστολές του.

Το σπήλαιο του Αγίου Αριστείδη

Κάθε χρόνο κατά τον εορτασμό της μνήμης του Αγίου Αριστείδου, στις 13 Σεπτεμβρίου, πολλοί πιστοί προσέρχονται σε ένα κατανυκτικό σπήλαιο, στη νοτιοδυτική πλαγιά του λόφου του Λυκαβηττού. Στο σπήλαιο αυτό σύμφωνα με την προφορική παράδοση ο Άγιος Αριστείδης προσερχόταν συχνά για να προσευχηθεί, και να ενισχυθεί πνευματικά για να συνεχίσει τον αγώνα του για την υπεράσπιση της χριστιανικής πίστεως και των διωκόμενων χριστιανών στην Αθήνα του 2ου μ.Χ. αιώνα.

Βιβλιογραφία:

- Παναγιώτη Χρήστου, «Ελληνική Πατρολογία», Τόμος Β΄, Εκδόσεις Κυρομάνος, Θεσσαλονίκη 2005

- «Οι Αποστολικοί Πατέρες (80 – 140 μ.Χ.), Πλήρης Οδηγός Μελέτης», Αθήνα 2008

- Θεοδωροπούλου Αριστείδου Γ., «Ο Άγιος Αριστείδης», Εκδόσεις Νεκτ. Παναγόπουλος, Αθήνα 2008

(Φιλοξενήθηκε στο 43ο Τεύχος, Ιουλίου - Σεπτεμβρίου 2014, του περιοδικού "Άμβων Παγγαίου" της Ιεράς Μητροπόλεως Ελευθερουπόλεως)

Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου 2020

Όχι στην παρεμπόδιση του δημοσιογραφικού έργου

ESIEMTH_2_Colour.png

 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΣΗΕΜ-Θ, με αφορμή μιαν ακόμη περίπτωση παρεμπόδισης δημοσιογράφου στην άσκηση του έργου του από πολίτη-αυτόκλητο υπερασπιστή της αλήθειας σχετικά με την πανδημία, τονίζει σε κάθε κατεύθυνση την ανάγκη να προστατευθούν η ενημέρωση και οι εργαζόμενοι σε αυτή από κάθε ακρότητα. 

Η συνάδελφος-μέλος της ΕΣΗΕΜ-Θ Ελένη Ιατρού, την ώρα που έκανε ρεπορτάζ για τον τηλεοπτικό σταθμό ΣΚΑΪ δέχτηκε στον αέρα επίθεση από πολίτη η οποία έχει επανειλημμένως απασχολήσει την επικαιρότητα με ανάλογες προκλητικές ενέργειες. Η ίδια ακολούθησε κατόπιν τη δημοσιογράφο και ενώ την κατέγραφε σε βίντεο παρά τη θέλησή της απηύθυνε απαξιωτικά σχόλια για τη δημοσιογραφική ιδιότητά της και τη δουλειά της. Το παράνομο βίντεο ανέβηκε στο διαδίκτυο, με αποτέλεσμα να στοχοποιείται η συνάδελφος και μαζί της όλος ο δημοσιογραφικός κλάδος.  

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΣΗΕΜ-Θ εκφράζει τη συμπαράστασή του στην Ελένη Ιατρού και δηλώνει ότι θα την υποστηρίξει με κάθε τρόπο σε οποιαδήποτε νόμιμη ενέργεια εναντίον του προσώπου που της επιτέθηκε.


 Το Διοικητικό Συμβούλιο

«1920-2020: Εκατό χρόνια αρχαιολογικής έρευνας στην Ξανθή»


Φέτος συμπληρώνονται εκατό χρόνια από την ενσωμάτωση της Θράκης στην Ελληνική Επικράτεια, εκατό χρόνια ελεύθερου βίου κατά τη διάρκεια των οποίων η Θράκη των διαφορετικών καταγωγών, θρησκευτικών αναφορών και πολιτισμικών καταβολών κατόρθωσε να εξελιχθεί και να διαπρέψει στην τέχνη, στις επιστήμες, στο εμπόριο.

Με αφορμή το επετειακό έτος 2020 και μετά την πολύμηνη διακοπή των δράσεων μας λόγω των αναγκαίων μέτρων προστασίας εναντίον της εξάπλωσης του κορωνοϊού COVID-19, η ΕΦΑ Ξάνθης σας προσκαλεί να ξανασυναντηθούμε την Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2020 στις 8:00 μ.μ. σε μία υπαίθρια εκδήλωση στην αυλή του Αρχαιολογικού Μουσείου Αβδήρων.

Η κα Μαρία Χρυσάφη, προϊσταμένη του τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και Μουσείων της ΕΦΑ Ξάνθης, θα μιλήσει για το ιστορικό πλαίσιο της απελευθέρωσης της Ξάνθης και της ενσωμάτωσής της στον ελλαδικό χώρο και η κα Κωνσταντίνα Καλλιντζή, προϊσταμένη της ΕΦΑ Ξάνθης, θα μιλήσει για την αρχαιολογική έρευνα στην Περιφερειακή Ενότητα Ξάνθης τα εκατό χρόνια του ελεύθερου βίου της.

Δεδομένων των ιδιαίτερων συνθηκών που βιώνουμε και τηρώντας όλα τα αναγκαία μέτρα προστασίας στο πλαίσιο του περιορισμού διάδοσης του κορωνοϊού COVID-19, σύμφωνα με τα ισχύοντα πρωτόκολλα, κρίνεται απαραίτητο για την ασφαλή διεξαγωγή της εκδήλωσης να ισχύσουν τα ακόλουθα μέτρα:

• Η κράτηση θέσεων είναι αναγκαία για την παρακολούθηση της εκδήλωσης. Η προσυνεννόηση για την κράτηση των θέσεων θα γίνει στα τηλέφωνα 25410-51003 και 25410-52041, στις ώρες 7:00 – 15:00. Θα τηρηθεί αυστηρή σειρά προτεραιότητας.

• Οι συμμετέχοντες στην εκδήλωση θα είναι μόνο καθήμενοι.

• Η χρήση μη ιατρικής μάσκας είναι απαραίτητη καθ’ όλη τη διάρκεια της εκδήλωσης.

• Συνίσταται η έγκαιρη προσέλευση, για λόγους μη συγχρωτισμού του κοινού.


Είσοδος ελεύθερη.


Η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ξάνθης

Κωνσταντίνα Καλλιντζή

Αρχαιολόγος με βαθμό Α΄

Τρίτη 11 Αυγούστου 2020

Η καλλιέργεια και επεξεργασία των ανατολικών καπνών σε Μακεδονία και Θράκη στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας

(Πηγή φωτογραφίας: Μουσείο Καπνού Καβάλας)
(Πηγή φωτογραφίας: Μουσείο Καπνού Καβάλας)

Η καλλιέργεια και επεξεργασία των ανατολικών καπνών σε Μακεδονία και Θράκη εντάχθηκε επιτέλους, ως όφειλε, στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Είναι γνωστό άλλωστε πως η καλλιέργεια και η επεξεργασία του καπνού απασχόλησε εκατομμύρια Έλληνες  και Ελληνίδες διαχρονικά.

Ακολουθεί η επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού (με τον καπνό να βρίσκεται στη θέση 13):

Την εγγραφή δεκαέξι (16) νέων στοιχείων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, με απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού κ. Λίνας Μενδώνη, ανακοινώνει σήμερα το ΥΠΠΟΑ.

Όπως δήλωσε η κ. Μενδώνη, «τα 16 στοιχεία που εγγράφονται σήμερα στο Εθνικό Ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας αποτυπώνουν πυκνές πτυχές της λαϊκής έκφρασης και δημιουργικότητας των  Ελλήνων, είτε αφορούν τη μουσική και το χορό, είτε τεχνογνωσίες και παραδοσιακούς τρόπους καλλιέργειας οι οποίες προάγουν την αειφορική διαχείριση των φυσικών πόρων. Η Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά είναι η συλλογική μας ταυτότητα. Στην Ελλάδα, από το 2008 μέχρι σήμερα, έχουν εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο 39 στοιχεία. Η εγγραφή, σήμερα, 16 ακόμη στοιχείων, αποδεικνύει τη σημασία που δίνουμε στην προστασία των προφορικών παραδόσεων και εκφράσεων, στις κοινωνικές πρακτικές και εορταστικές εκδηλώσεις, στις γνώσεις που αφορούν στη φύση, στην τεχνογνωσία που συνδέεται με την παραδοσιακή χειροτεχνία. Σε όλα εκείνα τα στοιχεία, που συνθέτουν την ελληνική λαϊκή παράδοση και την άυλη πολιτιστική μας κληρονομιά.

Εκφράζουμε τα πιο θερμά μας συγχαρητήριά στις κοινότητες των ανθρώπων που ασκούν αυτά τα στοιχεία της κληρονομιάς και φρόντισαν, με ιδιαίτερη επιμέλεια και αγάπη, την αποτύπωσή τους και την εγγραφή τους στο Εθνικό Ευρετήριο της Ελλάδας. Θα είμαστε στο πλάι τους για τον περαιτέρω σχεδιασμό πολιτικών για τη διαφύλαξή τους».

Το ΥΠΠΟΑ, μέσω της καθ’ ύλην αρμόδιας Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, εφαρμόζει στην Ελλάδα τη Σύμβαση για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, UNESCO 2003.

Στο πλαίσιο της  Σύμβασης, η Ελλάδα δημιούργησε και εμπλουτίζει συστηματικά το Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, στο οποίο οι κοινότητες φορέων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς έχουν τη δυνατότητα να αναδείξουν τα στοιχεία που οι ίδιες θεωρούν σημαντικά για την ταυτότητά τους.  Η εγγραφή τους στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας αποτελεί το πρώτο και καθοριστικό βήμα για τον σχεδιασμό πολιτικών για τη διαφύλαξη, της κάθε μιας από αυτές τις πολιτισμικές εκφράσεις, και τη μετάδοσή της στις νεότερες γενιές. Ο σχεδιασμός είναι συμμετοχικός. Δηλαδή, είναι μια διαδικασία διαλόγου μεταξύ διοίκησης, επιστημονικής κοινότητας και, κυρίως, των ίδιων των ομάδων, συλλόγων και κοινοτήτων των ανθρώπων που ασκούν αυτές τις πολιτισμικές εκφράσεις, τα στοιχεία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς τους.

Η Εθνική Επιστημονική Επιτροπή  κατά τη συνεδρίασή της, που πραγματοποιήθηκε στις 3/7/2020 εισηγήθηκε την εγγραφή των δεκαέξι αυτών στοιχείων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Η εισήγηση  της  υιοθετήθηκε αμέσως  από την κ. Λίνα Μενδώνη. Τα στοιχεία που εγγράφονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας είναι τα εξής:

1. Γενίτσαροι και Μπούλες: Ευετηρικό Αποκριάτικο έθιμο το οποίο επιτελείται στην πόλη της Νάουσας, από άνδρες τελεστές, ένας από τους οποίους υποδύεται και τη γυναικεία μορφή (νύφη-μπούλα). Κύρια χαρακτηριστικά του εθίμου είναι η μεταμφίεση, η μεταμόρφωση με μάσκα και οι κυκλικοί χοροί στην πόλη υπό τους ήχους του ζουρνά και του νταουλιού.  

2.  Λαϊκή Κιθάρα: Η λαϊκή κιθάρα είναι η ακουστική κιθάρα που πρωταγωνίστησε στον χώρο του αστικού λαϊκού τραγουδιού από τις αρχές του 20ού αιώνα. Η παρουσία της υπήρξε καταλυτική για τη διαμόρφωση και εξέλιξη αυτού που σήμερα ονομάζουμε ρεμπέτικο και λαϊκό τραγούδι.

3. Μεσοσπορίτισσα (Ελευσίνα): Την παραμονή των Εισοδίων της Θεοτόκου, την 20ή Νοεμβρίου, ψάλλεται ο πανηγυρικός Εσπερινός στο εκκλησάκι της Παναγίτσας, επάνω στον λόφο, εντός του αρχαιολογικού χώρου της Ελευσίνας. Πρόκειται για τελετουργία που πραγματοποιείται στον ίδιο ακριβώς χώρο όπου τελούνταν τα Ελευσίνια Μυστήρια.  Μετά τη λειτουργία, οι προσκυνητές μοιράζονται τον ημίγλυκο άρτο και γεύονται το πολυσπόρι, την προσφορά πανσπερμίας προς την Παναγία.

4. Πρακτικές Διαχείρισης του Νερού στο Οροπέδιο Λασιθίου Κρήτης. Η τεχνογνωσία των αντλητικών ανεμόμυλων: Οι αντλητικοί ανεμόμυλοι στο Οροπέδιο Λασιθίου Κρήτης αποτέλεσαν μια τεχνική καινοτομία την εποχή που κατασκευάστηκαν, η οποία επέτρεπε τη χρηστή και λελογισμένη διαχείριση των υδάτινων πόρων της περιοχής. Σήμερα, η γνώση της συντήρησής τους και η μνήμη που συνδέεται με αυτούς αποτελούν σημαντικά στοιχεία άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, άρρηκτα συνυφασμένα με το πολιτιστικό τοπίο του οροπεδίου.

5. Φακές Εγκλουβής Λευκάδας: Σε υψόμετρο 730 μέτρων βρίσκεται το πιο ορεινό χωριό της Λευκάδας, η Εγκλουβή. Εκατό μέτρα ψηλότερα, στο γραφικό οροπέδιο του Αγίου Δονάτου (Βουνί Λευκάδας) καλλιεργούνται οι φημισμένες φακές Εγκλουβής. Η γνώση της καλλιέργειάς της φακής και της αξιοποίησής της ως τροφής, καθορίζει τη συλλογική μνήμη και την ταυτότητα των Εγκλουβησιάνων, ενώ συνδέεται άρρηκτα και με τη διαφύλαξη του αγροτικού πολιτιστικού τοπίου της περιοχής.

6. Πορσάνικο Μαχαίρι Λευκάδας: Ιδιαίτερη τεχνοτροπία μαχαιροποιίας που αναπτύχθηκε από τους Ενετούς 1684-1789, στο νησί της Λευκάδας. Σήμερα, η τεχνογνωσία κατασκευής πορσάνικου μαχαιριού αναβιώνει στη Λευκάδα, καθιστώντας την τέχνη παράδειγμα για τη σημασία των παραδοσιακών επαγγελμάτων ως στοιχείου συλλογικής μνήμης και ταυτότητας, αλλά και ως παράγοντα που συμβάλλει στη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.

7. Αργκουτσάρια (Κλεισούρα Καστοριάς):  Το δρώμενο των αργκουτσιαριών αποτελεί ένα ευετηριακό έθιμο, που επιτελείται στην Κλεισούρα Καστοριάς, την ημέρα της Πρωτοχρονιάς. Ανήκει στις λαϊκές τελετουργίες του Δωδεκαημέρου με διαβατήριο χαρακτήρα. Ο αγερμικός θίασος των μεταμφιεσμένων αποτελείται αποκλειστικά από άνδρες, οι οποίοι με θηριόμορφες προσωπίδες περιφέρονται χορεύοντας στους κεντρικούς δρόμους και τις πλατείες του οικισμού για να καταλήξει σε παλλαϊκό χορό στο μεσοχώρι. 

8. Το Πανηγύρι της Αγίας Αγάθης, στο Αιτωλικό: Πανηγύρι που συνδέεται με τη μνήμη της απελευθέρωσης του Αιτωλικού. Διαρκεί πέντε ημέρες με ολονύχτια γλέντια και καθημερινές εκδηλώσεις αναπαραστατικού χαρακτήρα της επανάστασης του 1821. Στις 23 Αυγούστου αρματωμένοι και καβαλαραίοι παρελαύνουν σε Αιτωλικό και Σταμνά, καταλήγοντας σε ολονύκτιο γλέντι με συνοδεία Ρομά οργανοπαιχτών.

9. Τυροκομία Λήμνου (Μελίχλωρο/Μελίπαστο): Το μελίχλωρο/μελίπαστο είναι παραδοσιακό τυρί της Λήμνου που παρασκευάζεται από αιγοπρόβειο γάλα. Η τεχνογνωσία της παρασκευής του αλλά και της αξιοποίησης του ως τροφίμου αλλά και ως μέσου συναλλαγών στο πλαίσιο παλιότερα της ανταλλακτικής οικονομίας είναι συνδεδεμένη με τη συλλογική ταυτότητα και τη μνήμη των τοπικών αγροτοκτηνοτροφικών κοινοτήτων, και ιδιαίτερα των κεχαγιάδων (αγροτοκτηνοτρόφων), της Λήμνου, τόπου με ιδιαίτερα πλούσια αγροδιατροφική παράδοση, από την αρχαιότητα. 

10. Ψάρεμα με σταφνοκάρι, στο Αιτωλικό: Τεχνική ψαρέματος κατά την οποία χρησιμοποιείται παραδοσιακό είδος βάρκας (πριάρι), που πλέει στα ρηχά εξοπιλισμένο με μια κατασκευή σαν ομπρέλα που φέρει δίχτυ στο κατώτερο μέρος της, ώστε να γίνεται η αλίευση. Η συγκεκριμένη τεχνογνωσία ψαρέματος, που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, σήμερα μπορεί να διαφυλαχθεί ως παράγοντας βιώσιμης διαχείρισης του ευαίσθητου οικοσυστήματος της λιμνοθάλασσας, αλλά και ως στοιχείο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς που συνδέεται άμεσα με την πλούσια αλιευτική παράδοση της περιοχής.

11. Η αγχιαλίτικη παράδοση καλλιέργειας του αμπελιού από την Αγχίαλο ανατολικής Ρωμυλίας στη Νέα Αγχίαλο Μαγνησίας. Ο  Οινοποιητικός Αγροτικός Συνεταιρισμός Νέας Αγχιάλου,“H ΔΗΜΗΤΡΑ»: Οινοπαραγωγική και αμπελοκαλλιεργητική παράδοση που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες από την Αγχίαλο Ανατολικής Ρωμυλίας κατά την εγκατάστασή τους στη Νέα Αγχίαλο Μαγνησίας. 

12. Κύκλες: Οι Κύκλες, ο παραδοσιακός κυκλικός χορός των χωριών Βαπτιστής και Χουλιαράδες του νομού Ιωαννίνων, πραγματοποιείται την τελευταία μέρα των πανηγυριών  (29 Αυγούστου για τον Βαπτιστή και 8 Σεπτεμβρίου για τους Χουλιαράδες) στο χοροστάσι των κοινοτήτων. Ο χορός χορεύεται και τραγουδιέται χωρίς τη συνοδεία οργάνων, με τους άνδρες να ξεκινούν το τραγούδι και τις γυναίκες να το επαναλαμβάνουν.

13. Η καλλιέργεια και επεξεργασία των ανατολικών καπνών (Μακεδονία, Θράκη): Η καλλιέργεια του καπνού στη Μακεδονία και τη Θράκη διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και πολιτισμική συγκρότηση της περιοχής, όσο και στην οικονομία της. Η καπνοκαλλιέργεια συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση του αγροτικού αλλά και του αστικού τοπίου των περιοχών, όπου άνθησε. Σήμερα η κοινότητα των φορέων καταβάλει προσπάθειες για την ανάδειξη της συλλογικής μνήμης που συνδέεται με την καπνοκαλλιέργεια, αλλά και με την ανάδειξη των εναλλακτικών χρήσεων του καπνού (γαστρονομία, κοσμητολογία κτλ.).

14. Ολυμπίτικο Γλέντι (Κάρπαθος): Πρόκειται για μια τελετουργική επιτέλεση κοινοτικού γλεντιού με αφηγηματικά (της τάβλας, συρματικά) και αυτοσχέδια διαλογικά τραγούδια (μαντινάδες), χορό με τραγούδι ή μόνο με συνοδεία οργάνων (λυροτσάμπουνα), που συνιστά τη διαχρονική έκφραση της κοινοτικής ζωής των απανταχού Ολυμπιτών.

15. «Μεταφέροντας τον Άη Γιώργη τα Άνω στα Κάτω Δολιανά Αρκαδίας και αντίστροφα»: Τα Άνω Δολιανά αποτελούν θερινή κατοικία και τα Κάτω χειμερινή της κοινότητας των Δολιανών Αρκαδίας. Στην ετήσια μετακίνησή τους σημαντικό συμβολικό ρόλο για τη μνήμη και τη συνοχή της κοινότητας  έχει η μεταφορά της εικόνας του Αηγιώργη, η οποία γίνεται με τρόπο εορταστικό και τελετουργικό, αποτελώντας την πιο σημαντική ετήσια συνάντηση των Δολιανιτών.

16. Κεραμική Παράδοση της οικογένειας Κουρτζή: Η Κεραμική Κουρτζή ιδρύθηκε από τον Παναγιώτη Κουρτζή στην Αγιάσο της Λέσβου, στην Ελλάδα – σύμφωνα με καταγεγραμμένα στοιχεία – το 1820. Ξεκίνησε σαν οικοτεχνία και εξελίχθηκε τον 20ό αιώνα στη φημισμένη βιοτεχνία. Εδώ και 200 περίπου χρόνια οι έξι γενιές Κουρτζήδων έδωσαν περισσότερους από σαράντα τεχνίτες και μαστόρους στην τέχνη της κεραμικής, της αγγειοπλαστικής, της κατασκευής και διακόσμησης αγγείων. Σήμερα, οι σύγχρονοι εκπρόσωποι της οικογενειακής παράδοσης προσπαθούν να μπολιάσουν την τεχνογνωσία της κεραμικής με τη σύγχρονη τέχνη.

Η Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς ξεκινά κάθε Ιανουάριο, σύμφωνα με ορισμένο χρονοδιάγραμμα, την ετήσια διαδικασία, με τη δημόσια πρόσκληση την οποία  απευθύνει για τον  εμπλουτισμό του Εθνικού Ευρετηρίου.  Τα Δελτία,  η εγγραφή των οποίων ανακοινώνεται σήμερα, υποβλήθηκαν το 2019. Έτυχαν συστηματικής επεξεργασίας από τη Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, την Εθνική Επιστημονική Επιτροπή για την Εφαρμογή στην Ελλάδα της Σύμβασης για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (UNESCO 2003) και, φυσικά, τις ίδιες τις κοινότητες φορέων.