Παρουσία ΥΕΘΑ Ν. Παναγιωτόπουλου στις Εορταστικές Εκδηλώσεις για τη συμπλήρωση 110 χρόνων από την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης

Παρουσία ΥΕΘΑ Νικόλαου Παναγιωτόπουλου στις Εορταστικές Εκδηλώσεις για τη συμπλήρωση 110 χρόνων από την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.

Η απελευθέρωση του Παγγαίου τον Οκτώβριο του 1912

Το Σώμα του Δούκα Ζέρβα στο Παγγαίο

Εκατόν δέκα χρόνια συμπληρώθηκαν από την απελευθέρωση του Παγγαίου από τον οθωμανικό ζυγό. Τέτοιες μέρες, τον Οκτώβριο του 1912, οι Έλληνες της περιοχής αποκτούσαν την ελευθερία τους μετά από πέντε αιώνες σκλαβιάς.

Όπως αναφέρει σε μια καταγραφή του, ο τότε δημοδιδάσκαλος στο Δημοτικό Σχολείο Παλαιοχωρίου Ξενοφών Μαλαμίδης, από την κήρυξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου στις 5 Οκτωβρίου 1912, όλοι οι Έλληνες της επαρχίας Παγγαίου, «με αγωνίαν παρηκολουθούμεν τας επιχειρήσεις και με ανεκλάλητον χαράν επληροφορούμεθα την πρόοδον και τας νίκας των Ελληνικών Στρατευμάτων». Ήδη, όπως αναφέρει, το δεύτερο δεκαήμερο του Οκτωβρίου, οι κάτοικοι της περιοχής άρχισαν να επεξεργάζονται τρόπους για να συμμετάσχουν στον αγώνα για την ελευθερία. Τα πράγματα γίνονταν δυσκολότερα αφού την περιοχή, μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, επιβουλεύονταν και οι Βούλγαροι, οι οποίοι ήδη κατευθύνονταν προς τη Δράμα.

Παρ’ όλα αυτά ομάδα Ελλήνων προσκόπων με αρχηγό τον οπλαρχηγό καπετάν Δούκα Ζέρβα, εγκαταστάθηκε στο Ροδολείβος και είχε επαφή με τον Μητροπολίτη Ελευθερουπόλεως και αργότερα εθνομάρτυρα Γερμανό, προκειμένου να κατευθυνθεί προς την Ελευθερούπολη και να απελευθερώσει ολόκληρη την επαρχία Παγγαίου.

Τις επόμενες ημέρες η Δράμα έπεσε στα χέρια των Βουλγάρων και αυτό ανάγκασε τον Μητροπολίτη Γερμανό να παροτρύνει τον Δούκα Ζέρβα να επισπεύσει την κατάληψη της Ελευθερούπολης για να μην τον προλάβουν οι Βούλγαροι. Παρ’ όλα αυτά ο οπλαρχηγός ήταν επιφυλακτικός μια και δεν είχε ισχυρή δύναμη.

Στα μέσα Οκτωβρίου, Βούλγαροι κομιτατζήδες εισήλθαν στην Καβάλα και άρχισαν να σκοτώνουν και να ληστεύουν πλούσιους Οθωμανούς. Παρακολουθώντας τις εξελίξεις και φοβούμενος μήπως οι Βούλγαροι φθάσουν στην Ελευθερούπολη πριν από τους Έλληνες, ο Μητροπολίτης Γερμανός απέστειλε στο Ροδολείβος τον ιερέα Νικόλαο Οικονόμου, με επιστολή του προς τον Δούκα Ζέρβα για να σπεύσει να καταλάβει την πόλη.

Έτσι, στις 17 Οκτωβρίου, ο οπλαρχηγός ξεκίνησε από το Ροδολείβος με κατεύθυνση την Ελευθερούπολη, και στο πέρασμα του αφόπλιζε τα οθωμανικά αποσπάσματα. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι ότι οι κάτοικοι του Παλαιοχωρίου, μόλις έμαθαν ότι ο Καπετάν Δούκας φτάνει στην περιοχή, αφόπλισαν τους Οθωμανούς και οπλισμένοι πλέον κατευθύνθηκαν στην κεντρική οδό για να προϋπαντήσουν το τμήμα του οπλαρχηγού, και στη συνέχεια όλοι μαζί κατευθύνθηκαν προς την Ελευθερούπολη, όπου, στην τοποθεσία που βρίσκεται σήμερα το στρατόπεδο «Αμβράζη», τους υποδέχθηκαν οι οθωμανικές πολιτικές αρχές και συγκεκριμένα ο έπαρχος, ο οικονομικός έφορος, ο αστυνόμος κλπ, «κομίζοντες άρτον και άλας επί δίσκου, ως και ξίφος ανεστραμμένον». Εκεί βρίσκονταν ο Μητροπολίτης Γερμανός με τους ιερείς που φορούσαν τα άμφια τους, οι μαθητές των σχολείων, η φιλαρμονική μουσική και όλος ο ελληνικός πληθυσμός της πόλης. «Οι κώδωνες της εκκλησίας κρούουν χαρμοσύνως, η φιλαρμονική μουσική παιανίζει τον Εθνικόν Ύμνον και διάφορα εμβατήρια. Οι μαθηταί και μαθήτριαι άδωσι πατριωτικά άσματα. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά κλαίουν από χαρά και ανεκλάλητον ενθουσιασμόν Ελληνικαί σημαίαι ανεπετάσθησαν εις πλείστα οικήματα. Η χαρά του λαού είναι αδύνατον να περιγραφεί», παρατηρεί ο Ξ. Μαλαμίδης.

Στη συνέχεια ο Μητροπολίτης αφού ασπάστηκε τον οπλαρχηγό οδήγησε την πομπή προς το διοικητήριο της πόλης, όπου και ο Καπετάν Δούκας εγκαθίσταται στην μέχρι τότε έδρα του Οθωμανού έπαρχου.

Δυστυχώς, τέσσερις μέρες μετά οι Βούλγαροι που βρίσκονταν στην Καβάλα πληροφορήθηκαν ότι στην Ελευθερούπολη δεν υπάρχει τακτικός στρατός και με μια διμοιρία στρατού έφτασαν στην πόλη και εκδίωξαν τον Καπετάν Δούκα. Μετά από αυτά, τις παραμονές των Χριστουγέννων, έφτασε στην περιοχή ο ελληνικός στρατός που απελευθέρωσε τα χωριά του Παγγαίου, ενώ η Ελευθερούπολη έμεινε στα χέρια των Βουλγάρων μέχρι τις 26 Ιουνίου 1913, οπότε και αποβιβάστηκε ελληνικός στρατός στην Καβάλα για να απελευθερωθεί ολόκληρη η Μακεδονία.

Ο άγνωστος Ηρακλής των Φιλίππων!

 

Αποτελέσματα της πανεπιστημιακής ανασκαφής Φιλίππων 2022

Ολοκληρώθηκε την Παρασκευή 16 Σεπτεμβρίου 2022 η ανασκαφική έρευνα που πραγματοποιεί η ομάδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου στους Φιλίππους, με διευθύντρια της ανασκαφής την καθηγήτρια  Ναταλία Πούλου και συνεργάτες τον επίκουρο καθηγητή Αναστάσιο Τάντση και τον ομότιμο καθηγητή Αριστοτέλη Μέντζο. Στην ανασκαφή έλαβαν μέρος είκοσι τέσσερις (24) φοιτητές του ΑΠΘ (18 προπτυχιακοί, 3 μεταπτυχιακοί και 3 υποψήφιοι διδάκτορες).  Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από τον τακτικό προϋπολογισμό του Πανεπιστημίου και την Επιτροπή Ερευνών, ΑΠΘ.

Αυτή την χρονιά η ανασκαφή συνεχίστηκε στην ανατολική πλευρά μιας από τις κυριότερες οδούς της πόλης, η οποία στο σημείο αυτό συναντά έναν άλλο κύριο άξονα που διέρχεται βορειότερα. Το σημείο σύγκλισης των δύο οδών διαμορφώνεται με διεύρυνση (μία πλατεία) στην οποία κυριαρχεί ένα πλούσια διακοσμημένο οικοδόμημα, πιθανώς κρήνη.

Το οικοδόμημα έφερε ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό διάκοσμο, θραύσματα του οποίου αποκαλύφθηκαν. Τον διάκοσμό του συμπλήρωνε εντυπωσιακό άγαλμα των ρωμαϊκών χρόνων (2ος αιώνας μ. Χ.). Το άγαλμα, του οποίου το μέγεθος είναι μεγαλύτερο του φυσικού, εικονίζει τον Ηρακλή αγένειο με νεανικό σώμα. Το ρόπαλο, που έχει βρεθεί σε θραύσματα και η λεοντή που κρέμεται από το αριστερό προτεταμένο χέρι πιστοποιούν την ταυτότητα του ήρωα. Επάνω στους βοστρύχους της κόμης φέρει στεφάνι από φύλλα αμπέλου το οποίο συγκρατεί στο πίσω μέρος ταινία τα άκρα της οποίας καταλήγουν στους ώμους.

Το συγκεκριμένο άγαλμα κοσμούσε ένα οικοδόμημα το οποίο, σύμφωνα με τα ανασκαφικά ευρήματα, χρονολογείται στον 8ο/9ο αιώνα μ.Χ. Γνωρίζουμε από τις πηγές αλλά και από τα αρχαιολογικά δεδομένα ότι στην Κωνσταντινούπολη αγάλματα κλασικής και ρωμαϊκής περιόδου κοσμούσαν κτήρια και χώρους δημόσιας χρήσης έως την ύστερη βυζαντινή περίοδο.

Το εύρημα αυτό καταδεικνύει τον τρόπο διακόσμησης των δημόσιων χώρων στις σημαντικές πόλεις της Βυζαντινής αυτοκρατορίας μεταξύ των οποίων και οι Φίλιπποι.

Η ανασκαφή θα συνεχιστεί και την επόμενη χρονιά.

(Δελτίο Τύπου. Πηγή: ΥΠΠΟΑ)

Καπνός 6

 Ο Εθνικός Οργανισμός Καπνού (Ε.Ο.Κ.), μη κερδοσκοπικό νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, συστήθηκε με το ν.δ. 3758/1957 «περί ιδρύσεως Εθνικού Οργανισμού Καπνού» (Α 184). Από την ίδρυση του ο Οργανισμός είχε οικονομική αυτοτέλεια που στηριζόταν κατά κύριο λόγο στον ειδικό πόρο 2% (άρθρο 10 παρ. 1 του ν.δ. 3758/1957) στην τιμή πώλησης των χωρικών καπνών. Έπαυσε να λειτουργεί στις 9 Ιανουαρίου 2003. 

Οι τρεις αυτές κάρτες του Οργανισμού έχουν τίτλο «ΕΛΛΑΣ - Η ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΚΑΠΝΟΥ» και ως λεζάντα: «Η φιλότιμη προσπάθεια του Έλληνα καπνοπαραγωγούς μαζί με τους φυσικούς παράγοντες της χώρας εξασφαλίζουν την εκλεκτή ποιότητα στον Ελληνικό καπνό, τον καλλίτερο καπνό του κόσμου».

Οι όμορφες εικόνες προέρχονται από ζωγραφική σύνθεση του  Α. Τάσσου.

Καπνός 5

Παρατηρεί κάνεις πως ακόμη και κατά τη διάρκεια της κατοχής ο πρωτογενής τομέας ήταν αυτός που έδινε ελπίδα και κάποια αισιοδοξία στους πολίτες που γνώριζαν πως η Ελλάδα, ακόμη και κατεχόμενη, στηριζόταν στον καπνό, τα σιτηρά, τις ελιές και τις σταφίδες. Αυτό βλέπει κανείς και στο χαρτονόμισμα των 5.000 δραχμών που κυκλοφόρησε το 1942...

«ΤΣΑΝΙΑ»: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ

Τα «Τσάνια» είναι το κορυφαίο έθιμο του Παλαιοχωρίου Παγγαίου, οι ρίζες του οποίου χάνονται στους αιώνες και ο χαρακτήρας του είναι άκρως θρησκευτικός: η απόδοση τιμών στον προστάτη και θεραπευτή Προφήτη Ηλία. Η αναβίωση του είναι ιδιαίτερα πομπώδης και μεγαλοπρεπής. Πήρε το όνομά του από τα «Τσάνια», τα κουδούνια δηλαδή, που φέρουν στο λαιμό τους τα ζώα τα οποία μαζί με τους ανθρώπους συμμετέχουν στο έθιμο.

    Η τελετουργική αναπαράσταση της πομπής, με τα κουδούνια στο λαιμό των ζώων και τον στολισμό τους, δεν είναι κάτι τυχαίο. Έχει τις ρίζες της στις αρχαιοελληνικές παραδόσεις του Παγγαίου. Το κλειδί του συσχετισμού, σε αυτή την περίπτωση δίνει ο αρχαίος τραγωδός Ευριπίδης, στο έργο του «Ρήσος», που αναφέρεται στον ξακουστό βασιλιά.

    Ο Ρήσος ήταν ο πιο αγαπητός από τους ήρωες - ημίθεους των Θρακών του Παγγαίου, και ήταν βασιλιάς στην περιοχή την εποχή του Τρωϊκού Πολέμου, δηλαδή γύρω στον 12ο π.Χ. αιώνα.

    Ο Ρήσος λοιπόν, σύμφωνα με την ελληνική παράδοση, προσέτρεξε σε βοήθεια των Τρώων, φέρνοντας μαζί του τα κάτασπρα σαν χιόνι άλογά του, το κατασκευασμένο από χρυσό κι ασήμι άρμα του και τα, από τα ίδια υλικά φτιαγμένα, όπλα του.

    Οι Αχαιοί, αφού έμαθαν μυστικά του τρωικού στρατού από έναν κατάσκοπό τους τον Δόλωνα, την ίδια νύχτα της άφιξής του Ρήσου έστειλαν τον Διομήδη και τον Οδυσσέα και τον σκότωσαν, ενώ παράλληλα άρπαξαν και τα άλογά του.

    Για τους κατοίκους της περιοχής του Παγγαίου ο θρυλικός βασιλιάς έγινε Ήρωας - θεός, με πιο γνωστές ιδιότητες, αυτές του κυνηγού και του θεραπευτή.

    Ιδιαίτερη σημασία μάλιστα έχει η μαρτυρία του σοφιστή Φιλόστρατου του νεότερου, που πέρασε από τη Θράκη, τον 3ο αιώνα μ.Χ., και ο οποίος απόρησε με τις τιμές που ετύχαινε από τους Θράκες ο αφηρωισμένος πια Ρήσος, καθώς τιμώνταν σαν θεός των αλόγων, των στρατιωτών και σαν αλεξίκακος γιατρός γενικότερα.

Τα «Τσάνια» του Ρήσου…

    Επιστρέφοντας στη τραγωδία του Ευριπίδη που φέρει το όνομα του Ρήσου, σε δύο σημεία εντοπίζουμε μια περιγραφή που θυμίζει τα νεότερα «Τσάνια».

    Σε ένα σημείο αναφέρεται ότι τα άλογα των Θρακών του Παγγαίου είχαν κουδούνια στο λαιμό τους που προκαλούσαν τρόμο στους εχθρούς και πως ήταν στολισμένα και έφεραν στο μέτωπο μια χάλκινη εικόνα της Γοργούς που τους προστάτευε.

    Σε άλλο σημείο ο Χορός εξυμνεί την χρυσαρματωμένη λαμπρή κορμοστασιά του Ρήσου και εντυπωσιάζεται από τον θόρυβο που κάνουν τα κουδούνια στο λαιμό των αλόγων.

    Μοιάζουν σαφή τα κοινά στοιχεία, όπως είναι τα κουδούνια στο λαιμό των αλόγων του Ρήσου, και τα κουδούνια στο λαιμό των αλόγων στα «Τσάνια». Έχουμε τα στολισμένα άλογα του βασιλιά του Παγγαίου, που έχουν την εικόνα της Γοργούς στο μέτωπο για προστασία, και από την άλλη έχουμε τα στολισμένα άλογα στα «Τσάνια», που στο μέτωπό τους έχουν εικόνες Αγίων για προστασία.

    Με λίγα λόγια έχουμε την ίδια συνήθεια του στολίσματος των ζώων και της χρήσης κουδουνιών στο λαιμό τους από την πρώιμη αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Μια παράδοση που διατηρείται αναλλοίωτη από τον 12ο π.Χ. αιώνα τουλάχιστον. Μια παράδοση που πιθανόν χρησιμοποιήθηκε για να τιμάται ο ήρωας Ρήσος, προστάτης του τόπου του, του Παγγαίου, προστάτης των αλόγων και θεραπευτής, μετά τον θάνατό του, και με την έλευση του Χριστιανισμού χρησιμοποιήθηκε για να τιμηθεί με την μεγαλοπρέπεια που του αρμόζει ένας άλλος προστάτης και ιατρός, ο Προφήτης Ηλίας.

    Στα «Τσάνια» λοιπόν οι Παλαιοχωρινοί εκπληρώνουν ένα τάμα. Με τη μορφή της μεγαλειώδους αυτής τιμητικής πομπής που διατηρήθηκε από την αρχαιότητα, κουβαλούν ξύλα από το καστανοδάσος για να ετοιμαστεί το «κουρμπάνι», δηλαδή προσφορές ζώων, τα οποία αφού ευλογούνται θυσιάζονται ως προσφορά στον Προφήτη Ηλία.

Καπνός 4

Ο καπνός στο Παλαιοχώρι Παγγαίου ήταν σημείο αναγνώρισης της καθημερινότητας, κάτι οικείο, από το οποίο ζούσαν οι περισσότερες οικογένειες του χωριού. Για να τονίσει την οικειότητα αυτή χρησιμοποιήθηκε και «επικοινωνιακά» ως λογότυπο του συνδυασμού «Η Αλλαγή» στις κοινοτικές εκλογές της 5ης Απριλίου 1959. Το φυτό του καπνού, ανθισμένο. Γνωστή εικόνα σε όλους…

Καπνός 3

Το Παλαιοχώρι Παγγαίου ήταν ξακουστό καπνοχώρι. Το έδαφός του ήταν ιδανικό για την καλλιέργεια του εθνικού προϊόντος. Μάλιστα για το λόγο αυτό και για την καλύτερη ανάπτυξη και καλλιέργεια του καπνού, αμέσως μέτρα τους Βαλκανικούς Πολέμους, το χωριό έγινε κάποιου είδους «ερευνητικός σταθμός» με πειραματικούς αγρούς για την παρατήρηση και τη βελτίωση της καλλιέργειας.

Αυτήν την εικόνα για το Παλαιοχώρι συναντά κανείς στο ξακουστό Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του Ελευθερουδάκη, που κυκλοφόρησε το διάστημα 1927-1932. Στις εικόνες που συνοδεύουν το εκτενές λήμμα «ΚΑΠΝΟΣ» υπάρχει μια φωτογραφία ενός «πειραματικού αγρού» στο Παλαιοχώρι για την παρατήρηση της ανάπτυξης των φυτών καπνού, και μια κλασική φωτογραφία εποχής με ένα «ξηραντήριο μακεδονικού συστήματος» από το χωριό (με τος γνωστές λαμαρίνες).

Παλαιοχώρι, αρχές 20ου αιώνα… 

Καπνός 2

Γνωστές σκηνές της καθημερινότητας των καπνοπαραγωγών αποτυπώνονται και στη σειρά δύο γραμματοσήμων που κυκλοφόρησαν στις 19 Σεπτεμβρίου 1966 με αφορμή το 4ο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο Καπνού, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στις 19 και 20 Σεπτεμβρίου 1966. Ο καπνός ως εθνικό προϊόν στήριζε την ελληνική οικονομία αλλά και την ελληνική οικογένεια της υπαίθρου….

Τέτοια εποχή ο κάμπος έσφυζε από ζωή, μέρα και νύχτα. Πρόσωπα κουρασμένα αλλά και χαμογελαστά…

Καπνός 1

Το καλοκαίρι του 1955 εκδόθηκε μια σειρά γραμματοσήμων με θέμα τα εθνικά προϊόντα. Εξέχουσα θέση και μεγάλη αξία είχε το γραμματόσημο με θέμα τον καπνό.

Απασχολούσε χιλιάδες οικογένειες στα χωριά του Παγγαίου. Ήταν η κύρια καλλιέργεια και στο δικό μου χωριό, το Παλαιοχώρι, μέχρι πριν κάποια χρόνια, που δυστυχώς αποδυναμώθηκε λόγω διαφόρων παραγόντων...

Όλο το χωριό σχεδόν ζούσε απο τον καπνό σε ένα κύκλο ετήσιο, από τους "χασλαμάδες" και τον "σπαρτή", στα "σκαλίσματα" και στο "σπάσιμο", μέρες που είναι....

Καλαθάρες, καναβάτσα, σιρένια, βέργες, κιοντέδες, παστάλι, γύροι, δέματα.....με τα χέρια να κολλούν από την πίκρα... για όσους ξέρουν. Και μετά η περιβόητη "καπνοπούληση"...

Κύκλος ζωής αιώνων που έσβησε σχεδόν!